Đề ôn tập Địa lí số 13: Cơ cấu lao động và đô thị hóa

Đề tự biên soạn. Số liệu bảng về vùng M là giả định để luyện đọc cơ cấu lao động, không phải số liệu của một địa phương thật. Tỉ trọng tính theo phần trăm; khi so sánh hai tỉ lệ, phân biệt điểm phần trăm với phần trăm tăng tương đối.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

Cơ cấu lao động có việc làm của vùng M:

Năm	Tổng số lao động có việc làm (triệu người)	Nông, lâm, thủy sản (%)	Công nghiệp và xây dựng (%)	Dịch vụ (%)
2015	1,2	45	25	30
2025	1,5	30	35	35

1. Câu 1. Tỉ trọng lao động nông, lâm, thủy sản giảm bao nhiêu điểm phần trăm từ 2015 đến 2025? A. 15%   B. 15 điểm phần trăm   C. 30 điểm phần trăm   D. 45 điểm phần trăm.
2. Câu 2. Tỉ trọng công nghiệp và xây dựng tăng bao nhiêu điểm phần trăm trong giai đoạn trên? A. 10   B. 5   C. 25   D. 35.
3. Câu 3. Năm 2025, số lao động có việc làm trong dịch vụ của vùng M là: A. 350 nghìn người   B. 600 nghìn người   C. 1 050 nghìn người.   D. 525 nghìn người
4. Câu 4. Số lao động nông, lâm, thủy sản của vùng M thay đổi bao nhiêu từ năm 2015 đến năm 2025? A. tăng 90 nghìn   B. giảm 15 nghìn   C. giảm 90 nghìn người.   D. tăng 225 nghìn
5. Câu 5. Năm 2025, tổng tỉ trọng lao động ngoài khu vực nông, lâm, thủy sản là: A. 35%   B. 70%   C. 65%   D. 100%.
6. Câu 6. Tỉ trọng lao động theo ngành và tỉ trọng đóng góp của ngành trong GDP: A. là hai chỉ tiêu khác nhau, không thể đồng nhất   B. luôn bằng nhau   C. luôn thay đổi cùng một lượng   D. chỉ khác nhau ở nông nghiệp.
7. Câu 7. Theo chỉ tiêu thống kê, tỉ lệ đô thị hóa thường so sánh dân số thường trú trong đơn vị hành chính được công nhận là đô thị với: A. số lao động công nghiệp   B. diện tích đất ở   C. tổng dân số   D. sản lượng dịch vụ.
8. Câu 8. Chọn địa điểm xây dựng một khu công nghiệp thường cần xem xét đồng thời: A. duy nhất giá đất   B. chỉ khoảng cách đến thủ đô   C. màu sắc đất trên ảnh   D. giao thông, lao động, nguồn năng lượng, thị trường và tác động môi trường.
9. Câu 9. Doanh nghiệp cùng ngành tập trung gần nhà cung cấp, lao động chuyên môn và cơ sở hỗ trợ có thể hưởng lợi từ: A. sa mạc hóa   B. kinh tế tập trung/agglomeration   C. giảm khả năng tiếp cận thị trường   D. mất toàn bộ lợi thế quy mô.
10. Câu 10. Đầu tư trực tiếp nước ngoài có thể mang theo vốn và công nghệ; để lan tỏa kiến thức sang doanh nghiệp trong nước thường cần: A. liên kết sản xuất, nhân lực và năng lực hấp thụ phù hợp   B. cắt mọi liên kết cung ứng   C. đóng cửa cơ sở đào tạo   D. chỉ tăng diện tích đô thị.
11. Câu 11. Khu vực dịch vụ gồm nhiều hoạt động khác nhau, ví dụ: A. chỉ trồng trọt   B. vận tải, thương mại, giáo dục và y tế   C. chỉ khai thác khoáng sản   D. chỉ xây dựng đường sắt.
12. Câu 12. Khói bụi từ cơ sở sản xuất gây chi phí sức khỏe cho cộng đồng xung quanh mà nhà sản xuất không thanh toán đầy đủ là ví dụ về: A. lợi thế so sánh   B. kinh tế quy mô   C. phân công lao động   D. ngoại ứng tiêu cực.
13. Câu 13. Chuyên môn hóa vùng có thể tăng hiệu quả, nhưng phụ thuộc quá lớn vào một ngành cũng có thể làm vùng: A. miễn nhiễm với mọi biến động   B. dễ tổn thương hơn khi cầu hoặc giá ngành đó giảm   C. không cần hạ tầng   D. xóa hết rủi ro thị trường.
14. Câu 14. Đô thị hóa có thể diễn ra do: A. di cư, mở rộng ranh giới đô thị và tăng tự nhiên của dân số đô thị   B. chỉ giảm tỉ lệ sinh ở nông thôn   C. chỉ tăng diện tích rừng   D. chỉ thay đổi tên đơn vị hành chính cấp quốc gia.
15. Câu 15. Nếu tỉ trọng một ngành giảm nhưng tổng số lao động tăng nhanh, số lao động tuyệt đối của ngành đó: A. có thể tăng hoặc giảm, cần tính từ cả tổng số và tỉ trọng   B. bắt buộc giảm   C. luôn bằng 0   D. không thể tính trong bất kì trường hợp nào.
16. Câu 16. Mở rộng giao thông công cộng kết nối khu dân cư với nơi làm việc có thể giúp: A. làm giảm mọi hình thức đi lại   B. loại bỏ nhu cầu quy hoạch   C. cải thiện tiếp cận việc làm và giảm một phần ùn tắc nếu dịch vụ đủ thuận tiện.   D. tăng phụ thuộc xe cá nhân trong mọi trường hợp
17. Câu 17. Quy hoạch đô thị bền vững cần cân bằng: A. duy nhất tốc độ tăng diện tích xây dựng   B. chỉ lợi ích của một nhóm đất   C. nhà ở, việc làm, giao thông, dịch vụ công và môi trường   D. dân số với màu sắc công trình.
18. Câu 18. Khi biểu diễn tỉ trọng ba khu vực kinh tế qua nhiều năm, dạng thông tin cần thể hiện trực tiếp là: A. tọa độ từng cửa hàng   B. độ cao địa hình   C. hướng gió tức thời.   D. cơ cấu thành phần và sự thay đổi theo thời gian

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Bảng cơ cấu lao động vùng M

1. Tổng ba tỉ trọng ngành của mỗi năm bằng 100%.
2. Tỉ trọng nông, lâm, thủy sản giảm 15 điểm phần trăm, đồng nghĩa mức giảm tương đối so với năm 2015 là 15%.
3. Số lao động khu vực này giảm từ 540 nghìn xuống 450 nghìn người.
4. Số lao động công nghiệp và xây dựng năm 2025 là 525 nghìn người.

Câu 2. Đô thị hóa và di cư

1. Di cư từ nông thôn đến thành thị có thể góp phần làm tăng dân số đô thị.
2. Việc điều chỉnh địa giới hoặc phân loại hành chính có thể ảnh hưởng đến tỉ lệ đô thị hóa đo theo địa giới đô thị.
3. Tỉ lệ đô thị hóa chỉ tăng khi toàn bộ dân số nông thôn chuyển tới thành phố.
4. Dân số đô thị tăng và tỉ lệ đô thị hóa tăng là hai cách diễn đạt hoàn toàn đồng nhất trong mọi trường hợp.

Câu 3. Chuyển dịch ngành và việc làm

1. Chuyển dịch cơ cấu lao động thường liên quan tới thay đổi cơ cấu sản xuất và nhu cầu kỹ năng.
2. Giảm tỉ trọng lao động nông nghiệp luôn đồng nghĩa số lao động nông nghiệp tuyệt đối giảm.
3. Đào tạo nghề có thể giúp lao động thích ứng với việc làm công nghiệp hoặc dịch vụ.
4. Tỉ trọng lao động trong một ngành trực tiếp cho biết năng suất lao động của ngành đó.

Câu 4. Quy hoạch và phát triển vùng

1. Giao thông và thị trường có thể ảnh hưởng đến quyết định chọn địa điểm cơ sở sản xuất.
2. Tập trung doanh nghiệp có thể tạo lợi ích liên kết nhưng cũng làm tăng áp lực lên hạ tầng hoặc giá đất.
3. Đầu tư hạ tầng đô thị không bao giờ gây áp lực lên đất, nước hoặc sinh thái.
4. Đa dạng hóa ngành kinh tế có thể giúp giảm rủi ro do phụ thuộc một thị trường đơn lẻ.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Mức tăng lao động công nghiệp và xây dựng lớn hơn mức giảm lao động nông, lâm, thủy sản bao nhiêu nghìn người?
2. Câu 2: Năm 2025 có 1,5 triệu lao động; dịch vụ chiếm 35%. Tính số lao động dịch vụ (nghìn người).
3. Câu 3: Năm 2015 có 1,2 triệu lao động; nông, lâm, thủy sản chiếm 45%. Tính số lao động ngành này (nghìn người).
4. Câu 4: Số lao động công nghiệp và xây dựng tăng bao nhiêu phần trăm so với năm 2015? Làm tròn số nguyên.
5. Câu 5: Dân số thường trú trong đơn vị đô thị được công nhận là 450 nghìn người, tổng dân số là 1,5 triệu. Tính tỉ lệ đô thị hóa (%).
6. Câu 6: Năm 2025, công nghiệp và xây dựng chiếm 35%, dịch vụ 35%. Tính tổng lao động phi nông nghiệp (nghìn người).

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. B. 45%−30%=15 điểm phần trăm; không gọi là giảm 15% nếu không tính thay đổi tương đối.
2. Câu 2. A. 35%−25%=10 điểm phần trăm.
3. Câu 3. D. 1,5 triệu×0,35=0,525 triệu, tức 525 nghìn người.
4. Câu 4. C. Năm 2015: 1,2 triệu×45%=540 nghìn; năm 2025: 1,5 triệu×30%=450 nghìn; giảm 90 nghìn.
5. Câu 5. B. Ngoài nông nghiệp=35%+35%=70% trong năm 2025.
6. Câu 6. A. Một chỉ tiêu mô tả phân bố người lao động, chỉ tiêu kia mô tả phân bố giá trị sản xuất; hai tỉ trọng có thể khác nhau.
7. Câu 7. C. Tỉ lệ đô thị hóa theo định nghĩa thống kê là dân số thường trú thuộc đơn vị đô thị được công nhận chia cho tổng dân số.
8. Câu 8. D. Các quyết định vị trí thường cần cân nhắc nhiều yếu tố đầu vào, đầu ra, lao động và môi trường.
9. Câu 9. B. Sự gần gũi giữa doanh nghiệp, nhà cung cấp và lao động có thể tạo lợi ích tập trung, dù cũng có thể phát sinh chi phí.
10. Câu 10. A. Lan tỏa công nghệ phụ thuộc năng lực hấp thụ, đào tạo và liên kết trong nước, không tự động xảy ra chỉ vì có vốn đầu tư.
11. Câu 11. B. Vận tải, thương mại, giáo dục và y tế đều là các hoạt động dịch vụ.
12. Câu 12. D. Chi phí sức khỏe bên ngoài doanh nghiệp là chi phí xã hội không được phản ánh đầy đủ trong giá hàng hóa.
13. Câu 13. B. Tập trung vào một ngành có thể tăng hiệu quả nhưng làm vùng dễ chịu tác động khi ngành đó suy giảm.
14. Câu 14. A. Tăng dân số đô thị có thể do di cư, tăng tự nhiên hoặc thay đổi phạm vi/loại đô thị.
15. Câu 15. A. Số tuyệt đối bằng tỉ trọng nhân tổng lao động; tỉ trọng giảm vẫn có thể đi cùng số người tăng nếu tổng tăng đủ nhanh.
16. Câu 16. C. Kết nối công cộng thuận tiện có thể mở rộng tiếp cận và thay thế một phần chuyến đi bằng phương tiện cá nhân.
17. Câu 17. C. Quy hoạch bền vững xem xét đồng thời nhu cầu sinh hoạt, kinh tế, dịch vụ, đi lại và môi trường.
18. Câu 18. D. Dữ liệu cơ cấu theo năm cần cho thấy tỉ trọng từng thành phần và hướng biến đổi qua thời gian.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. 15 điểm phần trăm là 45−30; giảm tương đối là 15/45×100≈33,3%. Số lao động công nghiệp và dịch vụ năm 2025 đều là 525 nghìn.
2. Câu 2. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Sai. Dân đô thị có thể tăng qua di cư, tăng tự nhiên hoặc thay đổi phạm vi hành chính; dân số đô thị tăng không nhất thiết làm tỉ lệ tăng nếu tổng dân số tăng tương ứng.
3. Câu 3. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Sai. Tỉ trọng người lao động không đo năng suất; số lao động tuyệt đối cần xét đồng thời tổng số và tỉ trọng.
4. Câu 4. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Cụm doanh nghiệp có thể tạo lợi ích liên kết, đồng thời phát sinh chi phí hạ tầng hoặc giá đất; tác động cần được cân nhắc.

Phần III

1. Câu 1: Lao động công nghiệp tăng 525−300=225 nghìn; lao động nông nghiệp giảm 540−450=90 nghìn. Chênh lệch giữa hai mức biến động là 225−90=135 nghìn người.
2. Câu 2: 1 500×0,35=525 nghìn người.
3. Câu 3: 1 200×0,45=540 nghìn người.
4. Câu 4: Năm 2015: 1 200×0,25=300 nghìn; năm 2025: 1 500×0,35=525 nghìn. Mức tăng tương đối: (525−300)/300×100=75%.
5. Câu 5: 450/1 500×100=30%.
6. Câu 6: (35%+35%)×1 500=1 050 nghìn người.

Nguồn tham khảo

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi từ năm 2025.
• Cục Thống kê: khái niệm và cách tính tỉ lệ đô thị hóa.
• Cục Thống kê: cơ cấu lao động theo khu vực kinh tế (tham khảo cách phân nhóm).

Bảng số liệu vùng M là giả định; các tỉ lệ và số lao động đã được tính lại từ tổng số cùng cơ cấu đã cho. Đề chờ giáo viên Địa lí thẩm định.