Đề ôn tập Địa lí số 22: Mưa lớn và nguy cơ trượt lở sườn dốc

Đề tự biên soạn, không phải đề thi chính thức. Các điểm khảo sát và số liệu trong bảng là giả định. Lượng mưa là tổng trong một đợt mưa 24 giờ; độ dốc và tỉ lệ che phủ thực vật được đo tại khu vực mô tả. Những dữ kiện này chỉ hỗ trợ phân tích, không đủ để dự báo chắc chắn một vụ trượt lở.

Ba khu vực sườn dốc giả định

Khu vực	Mưa 24 giờ (mm)	Độ dốc trung bình (độ)	Che phủ thực vật (%)	Nhà ở nằm phía dưới sườn (căn)
A	180	32	35	120
B	210	24	70	50
C	150	40	25	80

Không có ngưỡng mưa chuẩn chung cho mọi sườn dốc. Độ ổn định còn phụ thuộc vật liệu địa chất, đất, nước trong đất, hình dạng địa hình, lịch sử trượt lở và tác động con người. Số nhà phía dưới sườn là thông tin về phơi nhiễm, không phải thước đo xác suất trượt.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Trung vị lượng mưa 24 giờ của ba khu vực là: A. 150 mm; B. 180 mm; C. 210 mm; D. 540 mm.
2. Câu 2. Độ dốc trung bình của khu vực C lớn hơn khu vực B: A. 8 độ; B. 16 độ; C. 24 độ; D. 64 độ.
3. Câu 3. Khu vực có tỉ lệ che phủ thực vật thấp nhất là: A. A; B. B; C. C; D. bằng nhau.
4. Câu 4. Tổng số nhà ở nằm phía dưới sườn tại cả ba khu vực là: A. 200 căn; B. 230 căn; C. 250 căn; D. 300 căn.
5. Câu 5. Khu vực có độ dốc cao nhất là: A. C; B. A; C. B; D. A và B.
6. Câu 6. Chênh lệch lượng mưa giữa khu vực B và C là: A. 30 mm; B. 60 mm; C. 90 mm; D. 360 mm.
7. Câu 7. Phát biểu nào diễn giải dữ liệu đúng nhất? A. B chắc chắn xảy ra trượt lở vì mưa lớn nhất; B. C chắc chắn an toàn vì mưa thấp nhất; C. A có nguy cơ bằng đúng 180/24; D. B có mưa lớn nhất trong ba điểm nhưng chưa thể kết luận nguy cơ tổng thể chỉ từ chỉ tiêu này.
8. Câu 8. Khi mưa kéo dài, nước thấm vào vật liệu sườn có thể: A. luôn làm tăng sức kháng cắt; B. làm thay đổi áp lực nước trong lỗ rỗng và độ ổn định sườn; C. xóa bỏ mọi khe nứt; D. khiến độ dốc biến mất.
9. Câu 9. Tỉ lệ che phủ thực vật trung bình của ba khu vực là: A. 43,3%; B. 35%; C. 50%; D. 130%.
10. Câu 10. So sánh khả năng phơi nhiễm nhà ở dưới sườn theo bảng, khu vực có số nhà nhiều nhất là: A. C; B. A; C. B; D. bằng nhau.
11. Câu 11. Lượng mưa ở B cao hơn A khoảng bao nhiêu phần trăm, lấy lượng mưa A làm gốc? A. 16,7%; B. 20%; C. 30%; D. 40%.
12. Câu 12. Để lập bản đồ nguy cơ trượt lở có cơ sở hơn, cần bổ sung trước hết: A. màu mái nhà; B. ngày trong tuần; C. tên người khảo sát; D. địa chất, dạng địa hình, đất, thoát nước, lịch sử trượt và vị trí công trình/dân cư.
13. Câu 13. Khu vực B có tỉ lệ che phủ thực vật cao hơn A: A. 35 điểm phần trăm; B. 25 điểm phần trăm; C. 70 điểm phần trăm; D. 105 điểm phần trăm.
14. Câu 14. Để theo dõi quan hệ giữa mưa và dịch chuyển sườn, cách thu thập phù hợp nhất là: A. một ảnh chụp không ghi ngày; B. đo mưa, độ ẩm/áp lực nước và chuyển động sườn theo thời gian; C. hỏi một người rồi khái quát cho toàn vùng; D. chỉ lập bản đồ địa giới.
15. Câu 15. Việc đào cắt chân dốc hoặc dồn nước mưa lên sườn có thể: A. tác động đến trạng thái ổn định và cần được khảo sát; B. không bao giờ ảnh hưởng sườn; C. luôn làm giảm nguy cơ; D. thay thế dữ liệu địa chất.
16. Câu 16. Biện pháp tức thời phù hợp khi có cảnh báo trượt lở tại khu dân cư phía dưới sườn là: A. đến gần chân dốc quan sát; B. mở đường qua vùng sạt; C. làm theo hướng dẫn cảnh báo, sơ tán khỏi vùng nguy hiểm và tránh tiếp cận dòng chảy bùn đá; D. chờ xác nhận bằng ảnh vệ tinh rồi mới rời đi.
17. Câu 17. Mức che phủ thực vật của A thấp hơn B bao nhiêu lần nếu so theo tỉ số B/A? A. 1 lần; B. 2 lần; C. 0,5 lần; D. 2,5 lần.
18. Câu 18. Số nhà nằm phía dưới sườn trong bảng phản ánh trực tiếp thông tin nào? A. Khả năng sườn dốc mất ổn định.   B. Mức phơi nhiễm của tài sản có thể chịu tác động nếu xảy ra trượt lở.   C. Cường độ mưa trong 24 giờ.   D. Độ bền địa chất của sườn.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Đọc bảng số liệu

1. Khu vực B có lượng mưa 24 giờ cao nhất trong ba khu vực.
2. Khu vực C có độ dốc trung bình 40 độ.
3. Số nhà phía dưới sườn tại B chiếm 20% tổng số nhà phía dưới sườn của cả ba khu vực.
4. Mức che phủ trung bình của ba khu vực bằng mức che phủ riêng của từng khu vực.

Câu 2. Quá trình sườn dốc

1. Mưa có thể là tác nhân kích hoạt trượt lở ở sườn vốn đã mất ổn định.
2. Cùng một lượng mưa sẽ luôn gây ra cùng một phản ứng ở mọi loại đất và địa hình.
3. Đào cắt sườn và thay đổi đường thoát nước có thể làm biến đổi điều kiện ổn định.
4. Chỉ biết độ dốc là đủ để dự báo chính xác thời điểm trượt.

Câu 3. Nguy cơ và phơi nhiễm

1. Số nhà phía dưới sườn giúp mô tả một phần đối tượng có thể bị ảnh hưởng.
2. Số nhà nhiều hơn đồng nghĩa xác suất trượt lở cao hơn.
3. Đánh giá rủi ro cần xem xét khả năng xảy ra, phơi nhiễm và mức dễ bị tổn thương.
4. Bản đồ nhạy cảm trượt lở là lời bảo đảm rằng nơi ngoài vùng tô màu sẽ không bao giờ trượt.

Câu 4. Quan trắc và ứng phó

1. Chuỗi đo mưa và chuyển động sườn có thể hữu ích hơn một quan sát đơn lẻ khi phân tích biến đổi theo thời gian.
2. Thảm thực vật có thể ảnh hưởng đến ổn định, song không loại bỏ mọi dạng trượt lở.
3. Khi có cảnh báo chính thức, cần tuân thủ hướng dẫn sơ tán và tránh vùng nguy hiểm.
4. Các số liệu trong bảng là kết quả đo thực địa đã công bố cho ba địa điểm cụ thể.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Số nhà phía dưới sườn ở A nhiều hơn C bao nhiêu căn?
2. Câu 2: Khoảng biến thiên lượng mưa 24 giờ bằng bao nhiêu phần trăm mức mưa trung bình? Làm tròn một chữ số thập phân.
3. Câu 3: Tính tỉ số độ dốc trung bình C/B.
4. Câu 4: Khoảng cách giữa mức che phủ thực vật cao nhất và thấp nhất là bao nhiêu điểm phần trăm?
5. Câu 5: B có lượng mưa lớn hơn C bao nhiêu phần trăm so với lượng mưa của C?
6. Câu 6: Nêu hai loại dữ liệu hiện trường khác cần thu thập để đánh giá nguy cơ trượt lở.

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. B. Sắp xếp lượng mưa 150, 180, 210 mm; giá trị ở giữa là trung vị 180 mm.
2. Câu 2. B. Độ dốc C 40 độ trừ độ dốc B 24 độ bằng 16 độ; đáp án đúng là 16 độ.
3. Câu 3. C. Tỉ lệ của C là 25%, thấp hơn A 35% và B 70%.
4. Câu 4. C. Cộng số nhà phía dưới ba sườn: 120+50+80=250 căn.
5. Câu 5. A. C có độ dốc trung bình 40 độ, lớn nhất trong các giá trị 32, 24 và 40 độ.
6. Câu 6. B. B trừ C bằng 210−150=60 mm.
7. Câu 7. D. B có số đo mưa lớn nhất, nhưng nguy cơ còn chịu ảnh hưởng bởi địa chất, địa hình, nước trong đất và các điều kiện khác.
8. Câu 8. B. Nước thấm có thể làm thay đổi áp lực nước trong lỗ rỗng và sức kháng của vật liệu; phản ứng cụ thể phụ thuộc điều kiện sườn.
9. Câu 9. A. Cộng ba tỉ lệ rồi chia cho 3: (35+70+25)/3=130/3≈43,3%.
10. Câu 10. B. A có 120 căn, nhiều hơn C (80) và B (50); đây là so sánh số nhà được nêu, không phải xác suất trượt.
11. Câu 11. A. Lấy A làm gốc: (210−180)/180×100≈16,7%.
12. Câu 12. D. Các dữ liệu này giúp mô tả vật liệu, địa hình, điều kiện nước, dấu tích quá khứ và đối tượng có thể bị ảnh hưởng.
13. Câu 13. A. 70%−35%=35 điểm phần trăm.
14. Câu 14. B. Đo lặp theo thời gian cho phép đối chiếu thời điểm mưa với độ ẩm, áp lực nước và dịch chuyển, thay vì suy diễn từ một ảnh.
15. Câu 15. A. Thay đổi hình dạng sườn hoặc tập trung dòng chảy có thể tác động đến ổn định; cần đánh giá điều kiện cụ thể, không mặc định hướng tác động.
16. Câu 16. C. Ưu tiên là rời khỏi vùng nguy hiểm theo cảnh báo và hướng dẫn của cơ quan chức năng; không tiếp cận sườn hoặc dòng chảy sau trượt.
17. Câu 17. B. Lấy tỉ lệ che phủ của B chia cho A: 70/35=2 lần.
18. Câu 18. B. Số nhà ở phía dưới sườn cho biết tài sản có thể nằm trong vùng chịu tác động, tức mức phơi nhiễm. Chỉ tiêu này không đo xác suất trượt; UNDRR nêu số người hoặc loại tài sản trong khu vực là các cách đo mức phơi nhiễm.

Phần II

1. Câu 1: a) Đúng; b) Đúng; c) Đúng; d) Sai. 50/250×100=20%; trung bình 43,3% không có nghĩa mỗi khu vực đều có cùng mức che phủ.
2. Câu 2: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai. Tác động phụ thuộc vật liệu và trạng thái sườn, và một chỉ tiêu riêng không xác định thời điểm trượt.
3. Câu 3: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai. Số người/công trình phơi nhiễm không tự làm tăng xác suất vật lý; bản đồ có giới hạn và độ bất định.
4. Câu 4: a) Đúng; b) Đúng; c) Đúng; d) Sai. Đề nêu đây là dữ liệu giả định; thực vật có thể góp phần giữ đất nhưng không ngăn mọi cơ chế trượt.

Phần III

1. Câu 1: 120−80=40 căn.
2. Câu 2: Khoảng biến thiên là 210−150=60 mm; mức trung bình là (180+210+150)/3=180 mm. Tỉ lệ 60/180×100≈33,3%.
3. Câu 3: 40/24≈1,67.
4. Câu 4: Mức cao nhất trừ mức thấp nhất: 70−25=45 điểm phần trăm.
5. Câu 5: (210−150)/150×100%=40%, lấy lượng mưa ở C làm gốc.
6. Câu 6: Chấp nhận hai loại phù hợp, chẳng hạn bản đồ địa chất/vật liệu đất đá; độ ẩm và áp lực nước trong đất; hồ sơ trượt lở trước đây; địa hình chi tiết; mưa theo thời gian; thay đổi sử dụng đất/thoát nước; vị trí và đặc điểm công trình, dân cư. Cần nêu dữ liệu hiện trường có thể hỗ trợ phân tích.

Tài liệu tham chiếu và phạm vi kiểm chứng

• USGS: What are landslides & how can they affect me? — định nghĩa chuyển động vật liệu xuống sườn và các tác nhân tự nhiên, con người.
• USGS: Overview of rainfall-induced landslides — quan hệ giữa mưa, độ ẩm/áp lực nước và tính ổn định cần được quan trắc, không thể quy về một ngưỡng phổ quát.
• USGS: From landslide susceptibility to risk assessment — phân biệt tính nhạy cảm/khả năng xảy ra với rủi ro và phơi nhiễm.
• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 — định hướng dạng thức trắc nghiệm và câu hỏi gắn bối cảnh.

Các phép tính đã được kiểm tra lại từ bảng giả định; các kết luận tránh suy đoán nguyên nhân hoặc dự báo chính xác từ dữ liệu thiếu. Đề còn chờ giáo viên Địa lí thẩm định độc lập.