Đề ôn tập Địa lí số 21: Hệ thống đô thị và quy hoạch không gian

Đề tự biên soạn để luyện tập, không phải đề thi chính thức. Bảng dưới đây là bộ số liệu giả định, không đại diện cho thành phố có thật. Dân số và diện tích xây dựng liên tục được làm tròn; các phép tính chỉ dùng số đã cho.

Dữ liệu giả định về ba đô thị

Đô thị	Dân số 2015 (nghìn người)	Dân số 2025 (nghìn người)	Diện tích xây dựng 2015 (km²)	Diện tích xây dựng 2025 (km²)	Tỉ lệ chuyến đi bằng giao thông công cộng năm 2025 (%)
A	1 200	1 500	240	330	32
B	800	920	160	210	24
C	500	700	100	175	18

Diện tích xây dựng trong bảng là diện tích liên tục đã xây dựng, không phải diện tích hành chính toàn đô thị. Khi tính mật độ, dùng dân số năm 2025 chia cho diện tích xây dựng năm 2025. Tỉ lệ chuyến đi công cộng chỉ là mô tả, không đủ để kết luận quan hệ nhân quả.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Dân số đô thị A tăng tuyệt đối bao nhiêu người trong giai đoạn 2015–2025? A. 300 000   B. 25 000   C. 30 000   D. 1 500 000.
2. Câu 2. Tốc độ tăng dân số tương đối của đô thị C trong giai đoạn 2015–2025 là: A. 20%   B. 40%   C. 28,6%   D. 200%.
3. Câu 3. Mật độ dân số đô thị B năm 2025, tính trên diện tích xây dựng, gần bằng: A. 4 381 người/km²   B. 4 000 người/km²   C. 4 500 người/km²   D. 5 000 người/km².
4. Câu 4. Diện tích xây dựng của đô thị A tăng bao nhiêu km² từ 2015 đến 2025? A. 33   B. 75   C. 120   D. 90.
5. Câu 5. Đô thị có mức tăng dân số tương đối lớn nhất là: A. A   B. B   C. C   D. A và B bằng nhau.
6. Câu 6. Chênh lệch giữa mức tăng dân số tuyệt đối lớn nhất và nhỏ nhất trong ba đô thị là: A. 80 nghìn   B. 100 nghìn   C. 420 nghìn người.   D. 180 nghìn
7. Câu 7. Mật độ dân số xây dựng năm 2015 của ba đô thị theo dữ liệu lần lượt là: A. A cao nhất, C thấp nhất   B. B cao nhất   C. không thể tính vì thiếu diện tích hành chính.   D. bằng nhau
8. Câu 8. Từ việc đô thị A có tỉ lệ chuyến đi công cộng cao hơn C, có thể kết luận chắc chắn điều gì? A. Chỉ có thể nói tỉ lệ được nêu trong bảng cao hơn, chưa đủ dữ liệu xác định nguyên nhân.   B. Giao thông công cộng làm dân số A tăng   C. C không có xe buýt   D. A có mật độ xây dựng cao nhất
9. Câu 9. Tổng mức tăng dân số của cả ba đô thị trong giai đoạn 2015–2025 là: A. 600 000 người   B. 920 000 người   C. 620 000 người   D. 2 500 000 người.
10. Câu 10. Để so sánh mức độ đô thị hóa của các tỉnh khác quy mô dân số, chỉ tiêu thích hợp hơn là: A. số phường   B. tỉ lệ dân số đô thị trong tổng dân số   C. tổng dân số cả tỉnh   D. số tòa nhà cao tầng.
11. Câu 11. Mật độ xây dựng năm 2025 của đô thị A gần nhất với: A. 3 300 người/km²   B. 4 545 người/km²   C. 5 000 người/km²   D. 6 250 người/km².
12. Câu 12. Mở rộng đô thị dàn trải, tách biệt nhà ở với nơi làm việc có thể làm tăng: A. khả năng đi bộ tới mọi dịch vụ   B. diện tích đất nông nghiệp nội đô   C. hiệu quả sử dụng đất trong mọi trường hợp   D. quãng đường đi lại và chi phí cung cấp hạ tầng.
13. Câu 13. Tỉ lệ tăng diện tích xây dựng đô thị C từ 2015 đến 2025 là: A. 30%   B. 75%   C. 42,9%   D. 125%.
14. Câu 14. Diện tích xây dựng của đô thị B tăng tương đối bao nhiêu phần trăm so với năm 2015? A. 25%   B. 50%   C. 31,25%   D. 131,25%.
15. Câu 15. Quy hoạch có thể hỗ trợ giảm phụ thuộc vào xe cá nhân bằng cách: A. kết hợp mạng lưới giao thông công cộng với khu dân cư và dịch vụ có mật độ phù hợp   B. đặt mọi dịch vụ xa khu dân cư   C. ưu tiên đường cao tốc xuyên khu ở   D. ngừng đầu tư vỉa hè.
16. Câu 16. Giải pháp phù hợp để giảm đảo nhiệt đô thị đồng thời hỗ trợ thoát nước là: A. duy trì cây xanh, mặt nước và bề mặt thấm nước.   B. tăng bề mặt bê tông kín   C. san lấp toàn bộ ao hồ   D. thu hẹp cây xanh đường phố
17. Câu 17. Khi đô thị mở rộng vào vùng trũng có nguy cơ ngập, bước quy hoạch thận trọng là: A. lấp kênh rạch để tăng quỹ đất   B. lập bản đồ nguy cơ, giữ hành lang thoát lũ và hạn chế xây dựng ở nơi rủi ro cao   C. chỉ dựa vào ranh giới hành chính   D. coi mọi khu đất thấp có rủi ro như nhau.
18. Câu 18. Để đánh giá hệ thống đô thị theo thời gian, bộ dữ liệu hữu ích nhất cần: A. một ảnh không ghi ngày chụp   B. chỉ tên các đô thị   C. chuỗi số liệu có cùng khái niệm, ranh giới, thời điểm và đơn vị   D. một con số không nêu nguồn hay phương pháp.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Đọc và tính số liệu

1. Dân số đô thị A chiếm khoảng 48,1% tổng dân số ba đô thị năm 2025.
2. Tỉ lệ tăng dân số tương đối của C là 40%.
3. Mật độ xây dựng năm 2025 của B xấp xỉ 4 381 người/km².
4. Tổng dân số của ba đô thị năm 2025 là 3,12 triệu người.

Câu 2. Đô thị hóa và sử dụng chỉ tiêu

1. Khi so sánh tỉ lệ dân số đô thị giữa các vùng, cần áp dụng nhất quán tiêu chí xác định dân số đô thị.
2. Số dân tăng tuyệt đối và tốc độ tăng tương đối luôn xếp hạng các đô thị theo cùng một thứ tự.
3. Khi ranh giới đô thị thay đổi, cần thận trọng khi so sánh chuỗi số liệu qua thời gian.
4. Chỉ nhìn tỉ lệ chuyến đi công cộng trong bảng có thể xác định nguyên nhân khiến tỉ lệ khác nhau.

Câu 3. Cấu trúc và tác động không gian

1. Mở rộng xây dựng nhanh hơn tăng dân số có thể làm mật độ tính trên diện tích xây dựng giảm.
2. Mọi dạng đô thị mở rộng đều có tác động như nhau tới đất nông nghiệp và sinh cảnh.
3. Phân bố việc làm, nhà ở và dịch vụ có ảnh hưởng đến nhu cầu đi lại.
4. Chỉ xây thêm đường cho xe cá nhân chắc chắn giải quyết lâu dài mọi vấn đề ùn tắc.

Câu 4. Quy hoạch đô thị thích ứng

1. Cây xanh và bề mặt thấm nước có thể góp phần giảm nhiệt và điều tiết nước mưa tại chỗ.
2. Bản đồ nguy cơ ngập có thể thay thế hoàn toàn khảo sát và cập nhật dữ liệu thực tế.
3. Giao thông công cộng hiệu quả cần xem xét kết nối với điểm đến và khu dân cư.
4. Bộ số liệu trong đề là số liệu giả định, không phải kết quả thống kê của ba thành phố có thật.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Trong ba đô thị, mức dân số năm 2025 có thứ hạng trung vị là bao nhiêu nghìn người?
2. Câu 2: Mật độ dân số trên diện tích xây dựng của đô thị C giảm bao nhiêu người/km² từ năm 2015 đến 2025?
3. Câu 3: Tính tổng diện tích xây dựng năm 2025 của ba đô thị (km²).
4. Câu 4: Mức tăng diện tích xây dựng của đô thị C nhiều hơn mức tăng dân số của C bao nhiêu theo tỉ lệ phần trăm? Tính chênh lệch giữa hai tỉ lệ tăng.
5. Câu 5: Phần dân số tăng thêm của đô thị A chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm dân số đô thị A năm 2025?
6. Câu 6: Nêu một loại dữ liệu bổ sung cần có để đánh giá quan hệ giữa giao thông công cộng và hình thái đô thị.

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. A. Lấy 1 500 nghìn trừ 1 200 nghìn, được 300 nghìn người.
2. Câu 2. B. Dân số C tăng 200 nghìn trên nền 500 nghìn; 200/500×100%=40%.
3. Câu 3. A. Mật độ bằng 920 000/210≈4 380,95 người/km², làm tròn thành khoảng 4 381.
4. Câu 4. D. Lấy 330 km² trừ 240 km², diện tích xây dựng tăng 90 km².
5. Câu 5. C. Tỉ lệ tăng A là 300/1 200=25%; B là 120/800=15%; C là 200/500=40%, lớn nhất.
6. Câu 6. D. Mức tăng lớn nhất là 300 nghìn (A), nhỏ nhất là 120 nghìn (B); chênh lệch là 180 nghìn người.
7. Câu 7. D. Cả ba mật độ năm 2015 bằng 5 000 người/km²: lần lượt 1 200 000/240, 800 000/160 và 500 000/100.
8. Câu 8. A. Bảng nêu hai tỉ lệ mô tả; không có thiết kế hay dữ liệu khác để chứng minh tỉ lệ giao thông công cộng gây ra khác biệt dân số hoặc ngược lại.
9. Câu 9. C. Cộng mức tăng của A, B, C: 300+120+200=620 nghìn người.
10. Câu 10. B. Tỉ lệ dân số đô thị chuẩn hóa theo tổng dân số, phù hợp hơn khi so sánh vùng khác quy mô; cần thống nhất định nghĩa và thời điểm.
11. Câu 11. B. 1 500 000/330≈4 545,45 người/km².
12. Câu 12. D. Nhà ở và nơi làm việc cách xa nhau có thể làm tăng quãng đường đi lại; hạ tầng phân tán cũng thường tốn kém hơn để phục vụ.
13. Câu 13. B. Diện tích C tăng 75 km² trên nền 100 km², tương ứng 75%.
14. Câu 14. C. Diện tích B tăng 50 km²; 50/160×100%=31,25%.
15. Câu 15. A. Kết nối sử dụng đất với mạng lưới giao thông công cộng giúp các chuyến đi có lựa chọn tiếp cận thuận tiện hơn; hiệu quả còn tùy cách tổ chức và bối cảnh.
16. Câu 16. A. Tán cây và mặt nước tạo bóng mát, còn bề mặt thấm cho phép nước mưa thấm tại chỗ; hiệu quả thực tế tùy thiết kế và điều kiện địa phương.
17. Câu 17. B. Đánh giá không gian nguy cơ và duy trì hành lang thoát lũ giúp tránh làm tăng phơi nhiễm tại khu vực rủi ro.
18. Câu 18. C. So sánh theo thời gian chỉ có ý nghĩa khi khái niệm, ranh giới, thời điểm và đơn vị tương thích hoặc đã được hiệu chỉnh.

Phần II

1. Câu 1: a) Đúng; b) Đúng; c) Đúng; d) Đúng. Tổng dân số năm 2025 là 3 120 nghìn; 1 500/3 120×100≈48,1%.
2. Câu 2: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai. Mức tăng tuyệt đối phụ thuộc quy mô ban đầu; tỉ lệ chuyến đi đơn lẻ không xác định quan hệ nguyên nhân.
3. Câu 3: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai. Tác động tùy vị trí, cách sử dụng đất và điều kiện sinh thái; đầu tư đường đơn lẻ không bảo đảm xử lý mọi nguyên nhân ùn tắc.
4. Câu 4: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Đúng. Dữ liệu rủi ro cần được cập nhật và kiểm chứng; đề đã nêu rõ đây là bộ số liệu minh họa giả định.

Phần III

1. Câu 1: Sắp xếp dân số 2025: 700, 920, 1 500 nghìn người; giá trị trung vị là 920 nghìn.
2. Câu 2: Mật độ C năm 2015 là 500 000/100=5 000; năm 2025 là 700 000/175=4 000 người/km². Mức giảm: 1 000 người/km².
3. Câu 3: 330+210+175=715 km².
4. Câu 4: Tỉ lệ tăng diện tích xây dựng là 75%; tỉ lệ tăng dân số là 200/500×100%=40%; chênh lệch là 35 điểm phần trăm.
5. Câu 5: Dân số tăng 1 500−1 200=300 nghìn; lấy mức năm 2025 làm gốc: 300/1 500×100=20%.
6. Câu 6: Chấp nhận câu trả lời hợp lí, ví dụ: phân bố dân cư và việc làm theo khu vực; cự li/khả năng tiếp cận điểm dừng; tần suất, độ bao phủ và năng lực vận tải; hoặc chuỗi dữ liệu nhiều năm về lựa chọn phương thức và thay đổi sử dụng đất. Chỉ nêu tương quan không đủ khẳng định quan hệ nhân quả.

Tài liệu tham chiếu và phạm vi kiểm chứng

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc và định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 — căn cứ ba dạng thức trắc nghiệm (nhiều lựa chọn, đúng/sai, trả lời ngắn) và cách xây dựng bối cảnh có ý nghĩa.
• UN-Habitat: Transport system — giao thông công cộng kết nối các khu vực đô thị; quy hoạch đô thị cần tính đến tính kết nối và hình thái không gian.
• UN-Habitat: International Guidelines on Urban and Territorial Planning — nguyên tắc quy hoạch hướng tới thành phố kết nối, bao trùm, bền vững và có khả năng chống chịu.

Khóa số học được tính lại trực tiếp từ bảng giả định; lời giải nêu phép tính hoặc giới hạn suy luận. Đề còn chờ giáo viên Địa lí thẩm định độc lập trước khi được duyệt xuất bản.