Đề ôn tập Địa lí số 19: Độ mặn theo mùa ở vùng cửa sông

Đề tự biên soạn, không phải đề thi chính thức. Bảng là số liệu giả định đo tại ba điểm dọc một cửa sông; đơn vị độ mặn là g/kg. Điểm A gần cửa biển nhất, C nằm xa cửa biển hơn. Mẫu được lấy vào mùa khô và mùa mưa cùng năm.

Điểm đo	Vị trí dọc sông	Mùa khô (g/kg)	Mùa mưa (g/kg)
A	2 km từ cửa biển	18	4
B	10 km từ cửa biển	8	2
C	25 km từ cửa biển	1	0,5

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Khoảng biến thiên của sáu số liệu độ mặn trong bảng là: A. 17,5 g/kg; B. 13,5 g/kg; C. 18,5 g/kg; D. 22,0 g/kg.
2. Câu 2. Độ mặn tại điểm B giảm bao nhiêu g/kg từ mùa khô sang mùa mưa? A. 2; B. 6; C. 8; D. 10.
3. Câu 3. Trung vị của ba giá trị độ mặn mùa khô trong bảng là: A. 9 g/kg; B. 8 g/kg; C. 6 g/kg; D. 1 g/kg.
4. Câu 4. Trong mùa khô, bảng cho thấy độ mặn: A. tăng dần từ cửa biển vào sâu trong sông; B. không đổi theo vị trí; C. chỉ phụ thuộc vào tên điểm; D. giảm dần từ điểm gần cửa biển đến điểm xa hơn.
5. Câu 5. Độ mặn tại điểm C trong mùa mưa là: A. 0,5 g/kg; B. 1 g/kg; C. 2 g/kg; D. 4 g/kg.
6. Câu 6. Khoảng cách dọc sông giữa điểm B và điểm C là: A. 6 km; B. 8 km; C. 15 km; D. 23 km.
7. Câu 7. Sự phân bố độ mặn ở cửa sông có thể chịu ảnh hưởng của: A. riêng tên gọi dòng sông; B. chỉ màu nước; C. lượng nước sông, thủy triều và trao đổi với nước biển; D. duy nhất nhiệt độ không khí.
8. Câu 8. Theo dõi độ mặn phục vụ cấp nước nên ưu tiên: A. chỉ lấy mẫu một lần vào mùa mưa; B. đo tại một điểm bất kì; C. bỏ qua thời điểm triều; D. quan trắc theo thời gian và nhiều vị trí dọc sông.
9. Câu 9. Có bao nhiêu điểm đo có độ mặn mùa khô lớn hơn 5 g/kg? A. 0 điểm; B. 1 điểm; C. 2 điểm; D. 3 điểm.
10. Câu 10. Để số đo độ mặn từ hai đợt khảo sát có thể so sánh, cần ưu tiên: A. thay đổi thiết bị và quy trình ở mỗi đợt; B. hiệu chuẩn thiết bị theo cùng chuẩn và thống nhất quy trình lấy, bảo quản mẫu; C. trộn mẫu ở các vị trí trước khi đo; D. bỏ đơn vị nếu các số đo cùng một bảng.
11. Câu 11. Biện pháp có thể giúp giảm thiếu nước ngọt cho sinh hoạt trong giai đoạn mặn là: A. lấy nước ở nơi độ mặn cao nhất; B. bỏ theo dõi chất lượng nước; C. trữ nước ngọt khi có nguồn phù hợp và quản lí nhu cầu; D. tăng khai thác nước mặn làm nước uống trực tiếp.
12. Câu 12. Điều chỉnh lịch gieo trồng ở khu vực có nguy cơ mặn cần dựa trên: A. một lịch cố định cho mọi địa phương; B. màu đất duy nhất; C. khoảng cách đến trường học; D. diễn biến mặn, nguồn nước và khả năng chịu mặn của cây trồng.
13. Câu 13. Muốn xác định ranh giới mặn chi tiết dọc sông, cần: A. tăng mật độ điểm đo và lặp lại theo thời gian; B. chỉ dùng số đo ở một điểm; C. bỏ qua vị trí cửa sông; D. suy ra toàn vùng từ một tháng.
14. Câu 14. Nước ở vùng cửa sông có thể có độ mặn trung gian vì: A. không có sự pha trộn; B. nước sông và nước biển trộn lẫn theo điều kiện dòng chảy; C. mọi điểm đều là nước biển nguyên chất; D. nước ngọt luôn chìm hoàn toàn dưới nước mặn.
15. Câu 15. Từ ba điểm trong bảng chưa thể: A. so sánh các giá trị được cho; B. tính chênh lệch giữa mùa; C. khẳng định chính xác ranh mặn cho mọi ngày trong năm; D. nhận xét xu hướng theo vị trí tại thời điểm khảo sát.
16. Câu 16. Theo cách ghi đơn vị trong bảng, độ mặn 18 g/kg được hiểu là: A. 18 kg muối hòa tan trong 1 kg mẫu; B. 18 g muối trong 100 kg mẫu; C. 18 g nước trong 1 kg muối; D. 18 g muối hòa tan trong 1 kg mẫu nước.
17. Câu 17. Mức giảm độ mặn tại A tính theo tỉ lệ so với mùa khô xấp xỉ: A. 77,8%; B. 14%; C. 22,2%; D. 50%.
18. Câu 18. Quy hoạch cấp nước ở khu vực cửa sông nên: A. chỉ dựa trên trung bình năm; B. kết hợp quan trắc mặn, trữ nước, bảo vệ nguồn và phương án cấp nước dự phòng; C. bỏ qua nhu cầu sinh hoạt; D. chỉ dựa trên một trận mưa.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Đọc số liệu độ mặn

1. Độ mặn mùa khô ở điểm A là 18 g/kg.
2. Độ mặn mùa mưa tại B là 2 g/kg.
3. Ở cả ba điểm, độ mặn mùa mưa thấp hơn mùa khô trong bảng.
4. Trong mùa khô, độ mặn tại B cao hơn tại C là 7 g/kg.

Câu 2. Vị trí và mùa

1. Trong mùa khô, điểm xa cửa biển nhất trong bảng có độ mặn thấp nhất.
2. Chỉ từ ba điểm đo có thể xác định ranh giới mặn chính xác cho mọi thời điểm.
3. Độ mặn tại A chênh giữa hai mùa 14 g/kg.
4. Muốn tách biến động độ mặn theo mùa khỏi biến động ngắn hạn do triều, nên lấy mẫu ở cùng pha triều hoặc ghi rõ pha triều khi lấy mẫu.

Câu 3. Quản lí nguồn nước

1. Ở cả hai mùa, chênh lệch độ mặn giữa A và B lớn hơn chênh lệch giữa B và C.
2. Mọi cây trồng có khả năng chịu mặn như nhau.
3. Theo dõi độ mặn ở nhiều điểm có thể hỗ trợ vận hành lấy nước.
4. Một phép đo duy nhất luôn đại diện cho toàn bộ cửa sông quanh năm.

Câu 4. Phương pháp và diễn giải

1. Đơn vị g/kg cần được giữ nhất quán khi tính toán.
2. Trung bình các điểm trong cùng một mùa có thể làm mờ chênh lệch độ mặn giữa từng vị trí.
3. Xu hướng trong bảng không tự chứng minh một nguyên nhân duy nhất.
4. Bản đồ cần gắn dữ liệu với vị trí không gian cụ thể.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Tính độ mặn trung bình của cả sáu phép đo (g/kg), làm tròn hai chữ số thập phân.
2. Câu 2: Mức giảm độ mặn từ mùa khô sang mùa mưa tại A lớn hơn mức giảm tại C bao nhiêu g/kg?
3. Câu 3: Độ mặn mùa khô tại B gấp bao nhiêu lần độ mặn mùa mưa tại B?
4. Câu 4: Tính độ mặn trung bình của hai mẫu tại điểm A (g/kg).
5. Câu 5: Trên tuyến từ A (2 km) đến C (25 km), độ mặn mùa khô giảm trung bình bao nhiêu g/kg trên mỗi km? Làm tròn hai chữ số thập phân.
6. Câu 6: Một mẫu nước khối lượng 1 000 kg có độ mặn 18 g/kg. Khối lượng muối hòa tan tương ứng là bao nhiêu kg?

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. A. Giá trị lớn nhất là 18 g/kg và nhỏ nhất là 0,5 g/kg, nên khoảng biến thiên là 18−0,5=17,5 g/kg.
2. Câu 2. B. Mức giảm tại B là 8−2=6 g/kg.
3. Câu 3. B. Sắp xếp ba giá trị mùa khô 1, 8, 18 theo thứ tự tăng dần; giá trị ở giữa là trung vị, bằng 8 g/kg.
4. Câu 4. D. Các giá trị mùa khô lần lượt là 18, 8, 1 g/kg khi đi từ A đến C.
5. Câu 5. A. Hàng C, cột mùa mưa ghi 0,5 g/kg.
6. Câu 6. C. Hai điểm nằm ở vị trí 10 km và 25 km từ cửa biển; khoảng cách dọc tuyến giữa chúng là 25−10=15 km.
7. Câu 7. C. Dòng nước sông, triều và trao đổi với biển đều có thể ảnh hưởng sự phân bố độ mặn.
8. Câu 8. D. Quan trắc nhiều vị trí và thời điểm thể hiện tốt hơn biến động dọc sông và theo mùa.
9. Câu 9. C. A=18 và B=8 g/kg lớn hơn 5; C=1 g/kg không lớn hơn 5. Có 2 điểm thỏa mãn.
10. Câu 10. B. Hiệu chuẩn thiết bị và giữ nhất quán cách lấy, bảo quản mẫu giúp hạn chế sai lệch do phép đo hoặc xử lí, để chênh lệch quan sát được có ý nghĩa so sánh hơn.
11. Câu 11. C. Tích trữ nước ngọt khi nguồn đạt yêu cầu và quản lí nhu cầu là hướng ứng phó phù hợp.
12. Câu 12. D. Lịch thời vụ cần căn cứ diễn biến mặn, nước tưới và đặc tính cây trồng.
13. Câu 13. A. Mật độ điểm đo và chuỗi thời gian dày hơn giúp mô tả ranh giới biến đổi tốt hơn.
14. Câu 14. B. Hỗn hợp nước sông và nước biển tạo ra các mức độ mặn khác nhau theo vị trí và điều kiện.
15. Câu 15. C. Ba điểm tại hai mùa không xác định được ranh mặn cho mọi ngày trong năm.
16. Câu 16. D. Đơn vị g/kg biểu thị số gam muối hòa tan trên mỗi kilôgam mẫu nước; 18 g/kg tương ứng 18 g trong 1 kg mẫu.
17. Câu 17. A. (18−4)/18×100≈77,8% mức giảm so với giá trị mùa khô.
18. Câu 18. B. Kế hoạch cấp nước cần kết hợp thông tin theo dõi và nhiều biện pháp dự phòng.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Đúng. Trung bình mùa khô là (18+8+1)/3=9 g/kg; độ mặn mùa mưa tại B là 2 g/kg; chênh lệch khô B–C là 8−1=7 g/kg.
2. Câu 2. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. Ba điểm không đại diện mọi thời gian; tại A chênh lệch 18−4=14 g/kg. Ghi nhận pha triều hoặc lấy mẫu cùng pha giúp hạn chế nhầm biến động ngắn hạn do triều với khác biệt theo mùa.
3. Câu 3. a Đúng vì mùa khô A−B=18−8=10 g/kg, lớn hơn B−C=8−1=7 g/kg; mùa mưa A−B=4−2=2 g/kg, lớn hơn B−C=2−0,5=1,5 g/kg. b Sai vì khả năng chịu mặn khác nhau giữa cây trồng; c Đúng vì nhiều điểm đo hỗ trợ vận hành lấy nước; d Sai vì một phép đo không đại diện toàn cửa sông quanh năm.
4. Câu 4. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Đúng. Ở mùa khô, A là 18 g/kg còn C là 1 g/kg; số trung bình 9 g/kg không thể hiện đầy đủ độ chênh giữa từng vị trí. Trung bình hữu ích cho khái quát nhưng cần đọc cùng số liệu cụ thể.

Phần III

1. Câu 1: (18+8+1+4+2+0,5)/6=5,5833…, làm tròn 5,58 g/kg.
2. Câu 2: Mức giảm tại A là 18−4=14 g/kg; tại C là 1−0,5=0,5 g/kg. Chênh lệch giữa hai mức giảm là 14−0,5=13,5 g/kg.
3. Câu 3: 8/2=4 lần.
4. Câu 4: (18+4)/2=11 g/kg.
5. Câu 5: Độ mặn giảm 18−1=17 g/kg trên quãng đường 25−2=23 km; mức giảm trung bình là 17/23≈0,74 g/kg/km. Đây là độ dốc trung bình giữa hai điểm đầu cuối, không khẳng định độ mặn thay đổi tuyến tính ở mọi vị trí.
6. Câu 6: 1 000×18/1 000=18 kg muối hòa tan.

Tài liệu tham chiếu

• Bộ Tài nguyên và Môi trường: định mức điều tra thủy lợi, có hướng dẫn quan trắc độ mặn ở cửa sông vào mùa khô.
• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025.

Bảng độ mặn là dữ liệu giả định. Phép tính dùng thống nhất g/kg; kết luận chỉ mô tả ba điểm và hai mùa trong bảng. Bài còn chờ giáo viên Địa lí thẩm định.