Đề ôn tập Địa lí số 11: Bản đồ địa hình và kĩ năng không gian

Đề tự biên soạn. Các khoảng cách và vị trí trong bài là giả định. Quy ước tỉ lệ số 1:n: một đơn vị trên bản đồ tương ứng n đơn vị cùng loại ngoài thực địa; 1 km=100 000 cm. Khi tính chênh lệch giờ địa phương theo kinh độ, dùng quy ước 15° kinh độ tương ứng khoảng 1 giờ và bỏ qua giờ mùa hè.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Trên bản đồ tỉ lệ 1:250 000, quãng đường 10 km ngoài thực địa được biểu diễn bằng bao nhiêu cm? A. 2 cm   B. 10 cm   C. 4 cm   D. 25 cm.
2. Câu 2. Trên bản đồ tỉ lệ 1:100 000, một tuyến đường dài 3,5 cm. Chiều dài ngoài thực địa là: A. 3,5 km   B. 35 km   C. 350 m   D. 350 km.
3. Câu 3. Đường đồng mức trên bản đồ địa hình nối các điểm có cùng: A. nhiệt độ   B. lượng mưa   C. mật độ dân số.   D. độ cao so với mặt chuẩn
4. Câu 4. Trên cùng một bản đồ và với cùng khoảng cao đều, đoạn sườn có các đường đồng mức nằm sít nhau hơn thường là: A. dốc hơn   B. thoải hơn   C. có độ cao không đổi   D. có hướng Bắc rõ hơn.
5. Câu 5. Trên bản đồ địa hình, các đường đồng mức có độ cao khác nhau thông thường: A. cắt nhau   B. không cắt nhau   C. luôn cách đều trên giấy   D. chỉ thể hiện lòng biển.
6. Câu 6. Khi đường đồng mức uốn thành hình chữ V nơi cắt qua thung lũng có dòng chảy, đỉnh chữ V thường hướng: A. về phía hạ lưu   B. về phía thượng lưu   C. luôn về phía đông   D. luôn về phía xích đạo.
7. Câu 7. Nước sông trên địa hình tự nhiên thường chảy từ nơi: A. thấp lên cao   B. có kinh độ nhỏ đến kinh độ lớn   C. có nhiệt độ thấp đến nhiệt độ cao.   D. cao xuống thấp
8. Câu 8. So với bản đồ tỉ lệ nhỏ, bản đồ tỉ lệ lớn thường: A. thể hiện vùng rộng hơn và ít chi tiết hơn   B. thể hiện vùng hẹp hơn với nhiều chi tiết hơn.   C. bỏ toàn bộ kí hiệu địa hình   D. không có tỉ lệ
9. Câu 9. Trong GIS, dữ liệu đường phố biểu diễn bằng điểm, đường và vùng thường thuộc dạng: A. vector   B. raster   C. bảng không gian không tọa độ   D. dữ liệu khí hậu phi không gian duy nhất.
10. Câu 10. Ảnh vệ tinh chụp một khu vực ở nhiều thời điểm có thể giúp: A. theo dõi biến động lớp phủ đất theo thời gian   B. xác định mọi nguyên nhân thay đổi mà không cần kiểm chứng   C. thay thế hoàn toàn khảo sát thực địa   D. loại bỏ sai số định vị.
11. Câu 11. Chồng lớp bản đồ độ cao, sông suối và điểm dân cư trong GIS hữu ích nhất để: A. tính thành phần hóa học của đá không cần mẫu   B. thay đổi kinh độ của địa điểm   C. dự báo chính xác mọi trận mưa.   D. phân tích quan hệ không gian giữa địa hình, thủy hệ và nơi ở
12. Câu 12. Vĩ độ địa lí cho biết vị trí của một điểm theo hướng: A. đông–tây tính từ kinh tuyến gốc   B. bắc–nam tính từ xích đạo.   C. trên–dưới theo độ cao   D. gần–xa so với biển
13. Câu 13. Trong hệ tọa độ địa lí, kinh tuyến gốc có kinh độ quy ước là: A. 90°   B. 180°   C. 0°   D. 360°.
14. Câu 14. Trên bản đồ, mũi tên chỉ Bắc chủ yếu giúp người đọc: A. đo được lượng mưa   B. biết chính xác độ cao mọi điểm   C. định hướng bản đồ so với các hướng địa lí   D. xác định tuổi của bản đồ.
15. Câu 15. Khi biểu diễn bề mặt cong của Trái Đất trên mặt phẳng, phép chiếu bản đồ có thể gây biến dạng về: A. tên địa danh   B. số lượng quốc gia   C. tọa độ địa lí vốn không đổi.   D. diện tích, hình dạng, khoảng cách hoặc phương hướng
16. Câu 16. Hệ thống định vị vệ tinh GNSS/GPS hỗ trợ chủ yếu việc: A. đo pH đất từ xa   B. tạo đường đồng mức không cần dữ liệu độ cao   C. xác định vị trí dựa trên tín hiệu từ vệ tinh.   D. xác định tuổi địa chất
17. Câu 17. “Địa điểm này nằm cạnh cửa sông, gần cảng và trên trục giao thông liên vùng” mô tả chủ yếu: A. vị trí tương đối trong quan hệ với các địa điểm khác   B. độ cao tuyệt đối   C. vĩ độ   D. diện tích lưu vực.
18. Câu 18. Khi chuyển từ bản đồ chi tiết sang bản đồ bao quát vùng rất rộng, người lập bản đồ thường phải: A. thêm mọi ngõ nhỏ   B. khái quát hóa và lược bớt một số chi tiết   C. giữ nguyên từng chi tiết bất kể tỉ lệ   D. xóa toàn bộ dữ liệu tọa độ.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Tỉ lệ bản đồ

1. Ở tỉ lệ 1:200 000, 1 cm trên bản đồ tương ứng 2 km ngoài thực địa.
2. Tỉ lệ 1:50 000 là tỉ lệ lớn hơn 1:250 000.
3. Ở cùng một tỉ lệ số, 5 cm trên bản đồ luôn ứng với khoảng cách thực địa gấp đôi 2,5 cm.
4. Muốn đổi khoảng cách thực địa từ centimet sang kilomet phải chia số centimet cho 100 000.

Câu 2. Địa hình trên bản đồ

1. Khoảng cao đều là chênh lệch độ cao giữa hai đường đồng mức kề nhau.
2. Nếu khoảng cao đều không đổi, đường đồng mức sít nhau biểu thị sườn dốc hơn.
3. Các đường đồng mức là những bức tường hiện hữu trên mặt đất.
4. Đường đồng mức khép kín không có vạch hướng xuống thường bao quanh đỉnh hoặc gò.

Câu 3. GIS và viễn thám

1. Dữ liệu raster thường tổ chức không gian thành các ô lưới hoặc pixel.
2. Dữ liệu vector có thể biểu diễn đối tượng bằng điểm, đường và vùng.
3. Ảnh viễn thám ở hai thời điểm có thể dùng để phát hiện thay đổi lớp phủ nếu ảnh được xử lí và so sánh phù hợp.
4. Chồng lớp GIS tự động chứng minh quan hệ nhân quả giữa mọi yếu tố được chồng.

Câu 4. Tọa độ và phép chiếu

1. Kinh độ được tính về phía đông hoặc tây từ kinh tuyến gốc.
2. Các địa điểm có cùng kinh độ nằm trên cùng một kinh tuyến.
3. Mọi phép chiếu đều bảo toàn đồng thời diện tích, hình dạng, khoảng cách và phương hướng trên toàn bản đồ.
4. Mũi tên Bắc giúp định hướng, nhưng không thay thế tỉ lệ hay chú giải.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Bản đồ tỉ lệ 1:500 000, hai điểm cách 6 cm. Tính khoảng cách thực địa (km).
2. Câu 2: Hai đường đồng mức cao 240 m và 160 m cách nhau bốn khoảng cao đều bằng nhau. Tính khoảng cao đều (m).
3. Câu 3: Theo quy ước của bài, chênh lệch giờ địa phương là 3 giờ. Chênh lệch kinh độ tương ứng là bao nhiêu độ?
4. Câu 4: Một pixel raster biểu diễn ô vuông 30 m×30 m. Tính diện tích mặt đất mỗi pixel (m²).
5. Câu 5: Tuyến dài 18 km được biểu diễn dài 3 cm trên bản đồ. Tính mẫu số tỉ lệ số 1:n, với các đơn vị đổi về cùng loại.
6. Câu 6: Độ cao điểm A là 385 m, điểm B là 265 m. Tính chênh lệch độ cao (m).

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. C. 10 km=1 000 000 cm trên thực địa; chia cho 250 000 cm/cm thì được 4 cm trên bản đồ.
2. Câu 2. A. 3,5×100 000 cm=350 000 cm=3 500 m=3,5 km.
3. Câu 3. D. Mỗi đường đồng mức nối những vị trí có cùng độ cao so với mặt chuẩn quy định trên bản đồ.
4. Câu 4. A. Với cùng khoảng cao đều, các đường nằm gần nhau hơn biểu thị chênh cao trên khoảng cách ngang ngắn hơn, tức sườn dốc hơn.
5. Câu 5. B. Đường đồng mức là giao tuyến của mặt đất với mặt phẳng có độ cao xác định; các tuyến ở hai mức cao khác nhau không cắt nhau thông thường.
6. Câu 6. B. Đỉnh chữ V của các đường đồng mức nơi qua thung lũng thường chỉ lên phía cao và thượng lưu.
7. Câu 7. D. Dòng chảy trọng lực đi từ cao xuống thấp theo địa hình; hướng cụ thể còn phụ thuộc mạng lưới sông.
8. Câu 8. B. Tỉ lệ lớn cho thấy một khu vực nhỏ hơn với mức chi tiết tương đối cao hơn.
9. Câu 9. A. Dữ liệu vector dùng tọa độ để biểu diễn điểm, đường và đa giác/vùng.
10. Câu 10. A. Ảnh nhiều thời điểm hỗ trợ phát hiện biến động, nhưng việc kết luận nguyên nhân thường cần dữ liệu bổ sung.
11. Câu 11. D. Chồng các lớp cho phép tìm nơi dân cư, sông suối và địa hình cùng xuất hiện để phân tích không gian.
12. Câu 12. B. Vĩ độ đo vị trí góc theo hướng bắc hoặc nam so với xích đạo.
13. Câu 13. C. Kinh tuyến gốc là mốc quy ước 0° kinh độ; xích đạo là mốc 0° vĩ độ.
14. Câu 14. C. Mũi tên Bắc giúp xác định hướng trên bản đồ; độ cao cần đường đồng mức hoặc lớp cao độ.
15. Câu 15. D. Mặt cầu không thể trải phẳng mà bảo toàn mọi thuộc tính; phép chiếu đánh đổi hoặc ưu tiên một số thuộc tính.
16. Câu 16. C. Máy thu GNSS/GPS dùng tín hiệu vệ tinh để ước lượng tọa độ và thời gian; kết quả còn phụ thuộc điều kiện thu tín hiệu.
17. Câu 17. A. Các quan hệ cạnh cửa sông, gần cảng, trên tuyến liên vùng mô tả vị trí tương đối, không chỉ tọa độ tuyệt đối.
18. Câu 18. B. Bản đồ vùng rộng có chỗ hạn chế nên phải chọn lọc và khái quát chi tiết theo mục đích, tỉ lệ.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Đúng. 1:200 000 cho 2 km/cm; mẫu số nhỏ hơn là tỉ lệ lớn hơn; khoảng cách tỉ lệ thuận với chiều dài bản đồ.
2. Câu 2. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Khoảng cao đều là chênh cao giữa hai đường liền kề; khi giữ khoảng cao đều, các đường càng sít thường cho biết sườn dốc hơn; chúng là kí hiệu quy ước chứ không phải tường thật; đường khép kín không có vạch thường biểu thị đỉnh/gò.
3. Câu 3. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Sai. Chồng lớp hỗ trợ phân tích vị trí và tương quan, nhưng quan hệ nhân quả cần thiết kế nghiên cứu và kiểm chứng.
4. Câu 4. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Kinh tuyến nối các điểm cùng kinh độ; các phép chiếu gây biến dạng khác nhau; mũi tên Bắc không cung cấp tỉ lệ hoặc nội dung chú giải.

Phần III

1. Câu 1: 6×500 000=3 000 000 cm=30 km.
2. Câu 2: (240−160)/4=20 m mỗi khoảng cao đều.
3. Câu 3: 3 giờ×15°/giờ=45° kinh độ.
4. Câu 4: 30×30=900 m².
5. Câu 5: 18 km=1 800 000 cm; n=1 800 000/3=600 000, nên tỉ lệ 1:600 000.
6. Câu 6: 385−265=120 m.

Nguồn tham khảo

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi từ năm 2025.
• USGS: bản đồ địa hình, đường đồng mức và độ dốc.
• USGS: thuật ngữ dữ liệu GIS raster và vector.

Số liệu vị trí và tỉ lệ trong đề là giả định; các phép đổi đơn vị, chênh cao và chênh giờ đã được tính lại. Đề chờ giáo viên Địa lí thẩm định.