Đề ôn tập Địa lí số 10: Khí hậu, mưa theo mùa và quản lí rủi ro

Đề tự biên soạn. Trừ khi ghi rõ, bảng số liệu khí hậu dưới đây là giả định phục vụ bài tập, không phải số liệu trạm khí tượng thực tế. Khi tính tỉ trọng, làm tròn đến một chữ số thập phân; khi so sánh lượng mưa theo mùa, dùng các tháng đã nêu.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Một trạm có lượng mưa các tháng từ tháng 1 đến tháng 12 lần lượt là 20, 25, 40, 90, 180, 240, 260, 280, 300, 210, 100 và 55 mm. Tổng lượng mưa năm là: A. 1 470 mm; B. 1 800 mm; C. 2 100 mm; D. 2 400 mm.
2. Câu 2. Theo bảng ở câu 1, tổng lượng mưa từ tháng 5 đến tháng 10 chiếm xấp xỉ bao nhiêu phần trăm lượng mưa năm? A. 18,3%; B. 50,0%; C. 72,5%; D. 81,7%.
3. Câu 3. Tháng mưa nhiều nhất trong bảng giả định là: A. tháng 7; B. tháng 8; C. tháng 9; D. tháng 10.
4. Câu 4. Biên độ lượng mưa tháng trong bảng giả định (lớn nhất trừ nhỏ nhất) là: A. 240 mm; B. 260 mm; C. 270 mm; D. 280 mm.
5. Câu 5. Biên độ nhiệt năm được xác định bằng: A. nhiệt độ trung bình năm chia cho 12; B. nhiệt độ trung bình tháng cao nhất trừ nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất; C. nhiệt độ tháng thấp nhất trừ lượng mưa năm; D. tổng nhiệt độ 12 tháng nhân với lượng mưa.
6. Câu 6. Sườn núi đón gió ẩm thường có mưa lớn hơn sườn khuất gió chủ yếu do: A. không khí bị nâng lên, lạnh đi và ngưng tụ ở sườn đón gió; B. sườn đón gió luôn thấp hơn mực biển; C. bức xạ Mặt Trời không tồn tại ở sườn khuất gió; D. nước biển chỉ bốc hơi ở một sườn núi.
7. Câu 7. Hiện tượng sườn khuất gió khô hơn do không khí hạ xuống, nóng lên sau khi vượt núi thường gọi là: A. hội tụ nhiệt đới; B. bóng mưa; C. thủy triều; D. xâm nhập mặn.
8. Câu 8. Khi bê tông hóa bề mặt đô thị tăng mà hệ thống thoát nước không đổi, tác động trực tiếp có thể là: A. thấm nước tăng mạnh; B. dòng chảy mặt giảm; C. nhiệt độ trung bình năm giảm ngay; D. dòng chảy mặt và nguy cơ ngập tăng.
9. Câu 9. Lượng mưa 1 800 mm trong năm, với 1 mm mưa tương đương 1 L nước trên 1 m², cho lượng nước mưa lí thuyết trên 1 m² là: A. 180 L; B. 1 800 L; C. 18 000 L; D. 1,8 L.
10. Câu 10. Biện pháp thích hợp để giảm rửa trôi đất trên sườn dốc canh tác là: A. cày xuôi theo chiều dốc; B. bỏ lớp phủ thực vật; C. canh tác theo đường đồng mức và duy trì thảm phủ; D. dồn nước mưa vào một rãnh xói sâu.
11. Câu 11. Dụng cụ dùng để đo lượng mưa tại một trạm khí tượng là: A. vũ kế; B. địa chấn kế; C. phong vũ biểu; D. hải lưu kế.
12. Câu 12. Mưa tập trung trong vài tháng, còn mùa khô kéo dài có thể làm tăng nhu cầu: A. tưới tiêu và trữ nước theo mùa; B. làm lạnh nước biển; C. mở rộng bãi triều; D. giảm khả năng dự báo lũ.
13. Câu 13. Để xác định khu dân cư có nguy cơ ngập cao, GIS có thể chồng xếp lớp dữ liệu về: A. màu sơn mái nhà và tên đường; B. mưa cực đoan, độ cao địa hình, thoát nước và vị trí dân cư; C. số lượng cửa hàng thời trang; D. ranh giới quốc gia và múi giờ.
14. Câu 14. Khái niệm rủi ro thiên tai thường cần xem xét mối quan hệ giữa: A. chỉ lượng mưa trung bình năm; B. chỉ diện tích một tỉnh; C. hiểm họa, mức phơi bày và tính dễ bị tổn thương; D. duy nhất tốc độ gió cực đại.
15. Câu 15. Một hồ chứa thủy điện cần quy trình vận hành theo mùa vì: A. lưu lượng nước đến hồ biến đổi theo mưa và mùa; B. lượng nước sông không bao giờ thay đổi; C. hồ chứa loại bỏ hoàn toàn lũ; D. phát điện không phụ thuộc lưu lượng.
16. Câu 16. Mưa lớn trên lưu vực bị mất rừng có thể làm nguy cơ lũ quét, xói mòn tăng vì: A. tán cây làm lượng mưa biến mất; B. giảm thấm và tăng dòng chảy mặt, đồng thời đất dễ bị rửa trôi; C. độ dốc địa hình tự giảm; D. sông không còn nhận nước.
17. Câu 17. Trong bảng giả định, lượng mưa tháng 11–4 chiếm xấp xỉ bao nhiêu phần trăm lượng mưa năm? A. 8,3%; B. 18,3%; C. 27,5%; D. 81,7%.
18. Câu 18. Một cách thích ứng với mùa khô kéo dài ở lưu vực là: A. khai thác nước ngầm không giới hạn; B. lấp vùng trữ lũ tự nhiên; C. tăng mặt phủ bê tông; D. sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ lưu vực và phối hợp vận hành hồ.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Đọc bảng lượng mưa giả định

Dùng cùng bảng lượng mưa trong Phần I.

1. Lượng mưa các tháng 1–4 cộng lại là 175 mm.
2. Tháng 9 có lượng mưa cao nhất trong năm.
3. Mưa tháng 5–10 chiếm khoảng 81,7% lượng mưa năm.
4. Tổng lượng mưa tháng 11–4 là 470 mm.

Câu 2. Địa hình và mưa

1. Không khí ẩm bị nâng lên ở sườn đón gió có thể lạnh đi và gây mưa.
2. Sườn khuất gió luôn mưa nhiều hơn sườn đón gió trong mọi hoàn cảnh.
3. Địa hình có thể làm lượng mưa phân hóa theo không gian.
4. Hiệu ứng bóng mưa liên quan đến sự hạ xuống và nóng lên tương đối của không khí ở phía khuất gió.

Câu 3. Dòng chảy và sử dụng đất

1. Tăng bề mặt không thấm nước thường làm tăng tỉ lệ nước thấm xuống đất.
2. Mất thảm thực vật trên sườn dốc có thể làm tăng xói mòn khi mưa lớn.
3. Canh tác theo đường đồng mức có thể làm chậm dòng chảy mặt trên sườn.
4. Hồ chứa có thể hỗ trợ điều tiết dòng chảy nhưng không loại bỏ mọi nguy cơ lũ.

Câu 4. Bảng nhiệt độ và mưa

Trạm X có nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất 17°C, cao nhất 29°C; mùa mưa quy ước trong bài là tháng 5–10.

1. Biên độ nhiệt năm là 12°C.
2. Mọi ngày trong mùa mưa đều có mưa.
3. Trung bình mưa trong sáu tháng 5–10 là 245 mm/tháng.
4. Quy ước mùa mưa trong đề là một cách phân nhóm tháng cho bài tập, không phải khẳng định chung cho mọi nơi ở Việt Nam.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Tính tổng lượng mưa tháng 5–10 từ số liệu: 180, 240, 260, 280, 300, 210 mm.
2. Câu 2: Từ tổng lượng mưa năm 1 800 mm, tính tỉ trọng lượng mưa tháng 5–10 (phần trăm), làm tròn 1 chữ số thập phân.
3. Câu 3: Tính biên độ nhiệt năm nếu tháng nóng nhất trung bình 29°C và tháng lạnh nhất 17°C.
4. Câu 4: Một trận mưa 35 mm rơi đều trên diện tích 2 km². Tính thể tích nước mưa lí thuyết (m³), biết 1 mm trên 1 m² bằng 1 L.
5. Câu 5: Mưa tháng 5–10 là 1 470 mm và tháng 11–4 là 330 mm. Mưa nửa năm tháng 5–10 nhiều hơn tháng 11–4 bao nhiêu mm?
6. Câu 6: Trung bình mưa sáu tháng 5–10 là bao nhiêu mm/tháng nếu tổng giai đoạn là 1 470 mm?

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. B. Cộng 12 tháng: 20+25+40+90+180+240+260+280+300+210+100+55=1 800 mm.
2. Câu 2. D. Mưa tháng 5–10 là 1 470 mm; 1 470/1 800×100≈81,7%.
3. Câu 3. C. Trong dãy, 300 mm ở tháng 9 là giá trị lớn nhất.
4. Câu 4. D. Lượng mưa lớn nhất 300 mm trừ nhỏ nhất 20 mm, được biên độ 280 mm.
5. Câu 5. B. Biên độ nhiệt năm bằng nhiệt độ trung bình tháng cao nhất trừ nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất.
6. Câu 6. A. Địa hình buộc không khí ẩm đi lên; áp suất giảm khiến khối khí nở và lạnh đi, thuận lợi cho ngưng tụ.
7. Câu 7. B. Phía khuất gió thường nhận ít mưa hơn do không khí đã mất ẩm ở sườn đón gió và hạ xuống ấm hơn.
8. Câu 8. D. Bề mặt không thấm hạn chế thấm nước và làm nước chảy nhanh trên bề mặt, tăng áp lực thoát nước đô thị.
9. Câu 9. B. 1 800 mm=1,8 m; trên 1 m², thể tích là 1,8 m³=1 800 L.
10. Câu 10. C. Đường đồng mức giảm độ dốc hiệu dụng của dòng chảy, còn thảm phủ bảo vệ mặt đất khỏi xói mòn do mưa.
11. Câu 11. A. Vũ kế thu và đo lượng giáng thủy; các dụng cụ còn lại đo đại lượng khác.
12. Câu 12. A. Nước đến không đều theo mùa khiến trữ nước, tưới tiết kiệm và điều phối nhu cầu quan trọng hơn.
13. Câu 13. B. Kết hợp mưa, độ cao, thoát nước và dân cư giúp xác định cả hiểm họa lẫn mức phơi bày.
14. Câu 14. C. Rủi ro phụ thuộc hiểm họa, người/tài sản phơi bày và mức dễ tổn thương, không chỉ riêng một yếu tố.
15. Câu 15. A. Lưu lượng đến hồ thay đổi theo mùa; vận hành cần cân bằng phát điện, cấp nước và an toàn hạ du.
16. Câu 16. B. Mất rừng làm giảm cản trở dòng chảy và bảo vệ đất, nên mưa lớn có thể tăng dòng chảy mặt, rửa trôi.
17. Câu 17. B. Tháng 11–4 có 330 mm; 330/1 800×100≈18,3%.
18. Câu 18. D. Tiết kiệm nước, bảo vệ khả năng giữ nước của lưu vực và phối hợp hồ giúp giảm thiếu hụt mùa khô.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Sai. Tháng 1–4 có 20+25+40+90=175 mm; tháng 11–4 có 330 mm.
2. Câu 2. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. Mưa địa hình thường phụ thuộc hướng gió, độ ẩm và đặc điểm núi, không phải quy luật tuyệt đối.
3. Câu 3. a Sai; b Đúng; c Đúng; d Đúng. Bề mặt không thấm làm giảm thấm; hồ chứa giảm/điều tiết một phần dòng chảy nhưng có giới hạn.
4. Câu 4. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. 1 470/6=245 mm/tháng; mùa mưa không đồng nghĩa ngày nào cũng mưa.

Phần III

1. Câu 1: 180+240+260+280+300+210=1 470 mm.
2. Câu 2: 1 470/1 800×100≈81,7%.
3. Câu 3: 29−17=12°C.
4. Câu 4: 35 mm=0,035 m; diện tích 2 km²=2 000 000 m²; thể tích=0,035×2 000 000=70 000 m³.
5. Câu 5: 1 470−330=1 140 mm.
6. Câu 6: 1 470/6=245 mm/tháng.

Nguồn tham khảo

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi từ năm 2025.
• Bộ Tài nguyên và Môi trường: khai thác dữ liệu mưa và phân tích theo tháng.
• IPCC AR6: rủi ro khí hậu, mức phơi bày và tính dễ bị tổn thương.

Bảng số liệu trong đề là giả định; phép cộng, tỉ lệ, thể tích và lời giải đã được tự kiểm tra. Đề chờ giáo viên Địa lí thẩm định.