Đề ôn tập Địa lí số 09: Dân số, lao động và chất lượng cuộc sống

Đề tự biên soạn theo cấu trúc tham khảo từ năm 2025. Với số liệu trong bảng, dùng đúng đơn vị ghi kèm; kết quả tính làm tròn đến một chữ số thập phân nếu cần. Các bảng số liệu của đề là dữ liệu giả định để luyện kĩ năng đọc và xử lí, không đại diện cho số liệu thống kê thực tế.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Một địa phương có 2,4 triệu người, trong đó 1,56 triệu người sống ở đô thị. Tỉ lệ dân thành thị là: A. 35%; B. 55%; C. 65%; D. 85%.
2. Câu 2. Huyện có diện tích 800 km² và dân số 320 000 người. Để đạt mật độ 500 người/km², dân số cần tăng thêm: A. 80 000; B. 120 000; C. 400 000; D. 720 000 người.
3. Câu 3. Cơ cấu lao động chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ thường gắn trực tiếp nhất với: A. giảm trao đổi hàng hóa; B. đô thị hóa và công nghiệp hóa; C. mở rộng diện tích rừng tự nhiên; D. tăng tỉ trọng lao động gia đình không chuyên môn.
4. Câu 4. Một tháp tuổi có đáy rộng và thu hẹp nhanh ở các nhóm tuổi cao thường phản ánh: A. mức sinh thấp kéo dài và già hóa mạnh; B. tuổi thọ rất cao, mức sinh thấp; C. dân số giảm tự nhiên chắc chắn; D. cơ cấu dân số trẻ.
5. Câu 5. Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên được xác định chủ yếu từ chênh lệch giữa: A. sinh và tử; B. nhập cư và xuất cư; C. dân thành thị và nông thôn; D. lao động và người phụ thuộc.
6. Câu 6. Trong năm, một tỉnh có 18 000 trẻ sinh sống và 7 000 người chết; dân số trung bình là 1,1 triệu. Tỉ suất gia tăng tự nhiên xấp xỉ: A. 0,10%; B. 1,64%; C. 1,00%; D. 2,27%.
7. Câu 7. Một địa phương có 12 000 người nhập cư và 15 000 người xuất cư trong năm. Di cư làm dân số địa phương: A. tăng ròng 3 000 người; B. tăng ròng 27 000 người; C. không thay đổi; D. giảm ròng 3 000 người.
8. Câu 8. Khi so sánh quy mô dân số của hai tỉnh khác nhau về diện tích, chỉ tiêu phù hợp hơn để so sánh mức tập trung dân cư là: A. tổng diện tích; B. mật độ dân số; C. số xã; D. tỉ suất sinh thô.
9. Câu 9. Trong giai đoạn dân số vàng, chính sách có ý nghĩa nhất để tận dụng lực lượng trong độ tuổi lao động là: A. hạn chế giáo dục nghề nghiệp; B. giảm đầu tư vào y tế; C. tạo việc làm có năng suất và nâng cao kĩ năng; D. khuyến khích lao động bỏ học sớm.
10. Câu 10. Nếu tỉ trọng người từ 65 tuổi trở lên tăng, nhu cầu nào thường tăng theo? A. trường mầm non; B. nhà ở tập thể cho học sinh tiểu học; C. khai thác tài nguyên không tái tạo; D. dịch vụ chăm sóc sức khỏe dài hạn.
11. Câu 11. Dân số đô thị tăng nhanh hơn mức tăng dân số chung có thể là dấu hiệu của: A. đô thị hóa; B. giảm quy mô đô thị; C. giảm di cư đến đô thị trong mọi trường hợp; D. suy giảm hoàn toàn khu vực dịch vụ.
12. Câu 12. Bảng giả định cho biết tỉ lệ biết chữ của nhóm 15–24 tuổi tăng từ 96% lên 98%. Nhận xét phù hợp là: A. giảm 2 điểm phần trăm; B. tăng 2 điểm phần trăm; C. tăng 2%; D. tăng gấp đôi.
13. Câu 13. Tỉ số giới tính được tính bằng số nam trên 100 nữ. Nếu có 510 000 nam và 500 000 nữ, tỉ số giới tính là: A. 98; B. 100; C. 102; D. 105.
14. Câu 14. Một tỉnh có 600 000 người trong lực lượng lao động, trong đó 24 000 người thất nghiệp. Tỉ lệ thất nghiệp là: A. 2%; B. 6%; C. 24%; D. 4%.
15. Câu 15. Người lao động chuyển từ nông thôn đến thành phố, làm việc trong nhà máy và tiếp tục cư trú lâu dài tại thành phố là biểu hiện của: A. di cư nông thôn–đô thị; B. tăng dân số tự nhiên; C. xuất cư quốc tế; D. phân bố dân cư đồng đều.
16. Câu 16. Một dân số có tuổi thọ trung bình tăng trong khi mức sinh giảm lâu dài. Xu hướng cơ cấu tuổi có khả năng xảy ra là: A. trẻ hóa nhanh; B. già hóa; C. không thể thay đổi; D. tỉ trọng trẻ em chắc chắn tăng.
17. Câu 17. Để biểu hiện cơ cấu dân số theo nhóm tuổi của nhiều năm, dạng biểu đồ thích hợp nhất trong các lựa chọn sau là: A. biểu đồ đường một đại lượng tuyệt đối; B. biểu đồ cột đơn; C. biểu đồ miền; D. biểu đồ chấm điểm vị trí.
18. Câu 18. Chính sách dân số và việc làm bền vững cần dựa trên: A. một chỉ tiêu duy nhất; B. suy đoán từ một năm riêng lẻ; C. tổng diện tích tự nhiên thay cho dữ liệu dân cư; D. số liệu phân tổ theo tuổi, giới, nơi cư trú và nghề nghiệp.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Quy mô và phân bố dân cư

1. Mật độ dân số bằng số dân chia cho diện tích lãnh thổ.
2. Hai địa phương có cùng số dân thì nhất thiết có cùng mật độ dân số.
3. Nếu diện tích không đổi mà dân số tăng thì mật độ dân số tăng.
4. Số dân tuyệt đối tự nó cho biết dân cư phân bố dày hay thưa.

Câu 2. Cơ cấu tuổi và già hóa

1. Tỉ trọng người cao tuổi tăng có thể làm tăng nhu cầu chăm sóc sức khỏe và an sinh.
2. Dân số vàng tự động bảo đảm tăng trưởng kinh tế cao dù thiếu việc làm và kĩ năng.
3. Mức sinh giảm kéo dài có thể làm tỉ trọng trẻ em giảm trong cơ cấu dân số.
4. Tháp tuổi có đáy hẹp hơn phần giữa thường không phải dạng đáy mở rộng.

Câu 3. Lao động và di cư

1. Di cư ròng bằng số người nhập cư trừ số người xuất cư.
2. Nếu nhập cư ít hơn xuất cư thì di cư ròng âm.
3. Lực lượng lao động và tổng dân số là hai khái niệm có quy mô luôn bằng nhau.
4. Đào tạo nghề phù hợp nhu cầu tuyển dụng có thể cải thiện chất lượng lao động.

Câu 4. Bảng số liệu giả định

Đơn vị: nghìn người; diện tích không đổi là 2 000 km².

Năm	Dân số	Lao động có việc làm
2020	800	420
2025	880	475

1. Dân số tăng 80 nghìn người trong giai đoạn 2020–2025.
2. Mật độ dân số năm 2025 là 440 người/km².
3. Số lao động có việc làm giảm trong giai đoạn này.
4. Tỉ trọng lao động có việc làm trong dân số năm 2025 xấp xỉ 54,0%.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Một địa phương giả định có 360 000 người từ 0–14 tuổi, 1 050 000 người từ 15–64 tuổi và 90 000 người từ 65 tuổi trở lên. Tính tỉ số phụ thuộc dân số (số người phụ thuộc trên 100 người trong độ tuổi lao động), làm tròn một chữ số thập phân.
2. Câu 2: Trong năm có 22 000 trẻ sinh sống và 10 000 người chết. Tính mức gia tăng dân số tự nhiên tuyệt đối (người).
3. Câu 3: Một địa phương ghi nhận 8 400 lượt nhập cư và 6 900 lượt xuất cư. Tổng số lượt nhập cư và xuất cư được ghi nhận là bao nhiêu?
4. Câu 4: Lực lượng lao động là 750 000 người, trong đó 30 000 người thất nghiệp. Có bao nhiêu người có việc làm?
5. Câu 5: Tỉ trọng dân thành thị tăng từ 42% lên 48%. Mức tăng tương đối là bao nhiêu phần trăm so với mức ban đầu? Làm tròn một chữ số thập phân.
6. Câu 6: Dân số 2020 là 2,0 triệu người, năm 2025 là 2,2 triệu. Tính tốc độ tăng dân số toàn giai đoạn (%) so với năm 2020.

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. C. Tỉ lệ thành thị = 1,56/2,4×100 = 65%.
2. Câu 2. A. Dân số ở mật độ mục tiêu là 800×500=400 000; cần tăng thêm 400 000−320 000=80 000 người.
3. Câu 3. B. Công nghiệp hóa và mở rộng hoạt động dịch vụ thường kéo lao động khỏi nông nghiệp, đồng thời gắn với đô thị hóa.
4. Câu 4. D. Đáy rộng biểu thị nhóm tuổi nhỏ có tỉ trọng tương đối lớn, thường gặp ở cơ cấu dân số trẻ.
5. Câu 5. A. Gia tăng tự nhiên phản ánh chênh lệch giữa sinh và tử; di cư thuộc gia tăng cơ học.
6. Câu 6. C. Gia tăng tự nhiên = (18 000−7 000)/1 100 000×100 = 1,00%.
7. Câu 7. D. Di cư ròng = 12 000−15 000 = −3 000 người, tức giảm ròng 3 000.
8. Câu 8. B. Mật độ chuẩn hóa số dân theo diện tích nên phản ánh mức tập trung dân cư tốt hơn quy mô tuyệt đối.
9. Câu 9. C. Đào tạo kĩ năng và tạo việc làm năng suất giúp chuyển lợi thế cơ cấu tuổi thành năng lực sản xuất.
10. Câu 10. D. Dân số già hơn thường cần thêm dịch vụ y tế, chăm sóc dài hạn và an sinh phù hợp.
11. Câu 11. A. Dân số đô thị tăng nhanh là một biểu hiện của đô thị hóa, dù cần xem thêm thay đổi ranh giới và di cư.
12. Câu 12. B. 98%−96%=2 điểm phần trăm; không gọi là tăng 2% tương đối.
13. Câu 13. C. Tỉ số giới tính = 510 000/500 000×100=102 nam trên 100 nữ.
14. Câu 14. D. 24 000/600 000×100=4%; mẫu số là toàn bộ lực lượng lao động của tỉnh.
15. Câu 15. A. Mô tả đúng sự dịch chuyển cư trú từ nông thôn đến đô thị.
16. Câu 16. B. Tuổi thọ tăng làm tăng khả năng sống tới tuổi cao, còn mức sinh giảm thu hẹp nhóm trẻ; cả hai góp phần già hóa.
17. Câu 17. C. Biểu đồ miền phù hợp thể hiện sự thay đổi cơ cấu thành phần qua nhiều năm.
18. Câu 18. D. Phân tổ theo đặc điểm dân cư giúp nhận diện nhu cầu và khác biệt giữa các nhóm, tránh suy luận từ tổng số đơn lẻ.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Sai. Mật độ cần cả số dân và diện tích; cùng số dân nhưng khác diện tích sẽ khác mật độ.
2. Câu 2. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. Lợi thế dân số vàng cần việc làm, giáo dục và năng suất; cơ cấu tuổi không tự bảo đảm tăng trưởng.
3. Câu 3. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Lực lượng lao động là một bộ phận của dân số, không đồng nhất toàn bộ dân số.
4. Câu 4. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Dân số tăng 80 nghìn; mật độ 880 000/2 000=440; việc làm tăng 55 nghìn; tỉ trọng =475/880×100≈54,0%.

Phần III

1. Câu 1: Tỉ số phụ thuộc = (360 000+90 000)/1 050 000×100≈42,9 người phụ thuộc trên 100 người trong độ tuổi lao động.
2. Câu 2: 22 000−10 000=12 000 người.
3. Câu 3: 8 400+6 900=15 300 lượt nhập cư và xuất cư được ghi nhận.
4. Câu 4: 750 000−30 000=720 000 người có việc làm.
5. Câu 5: (48−42)/42×100≈14,3%.
6. Câu 6: (2,2−2,0)/2,0×100=10%.

Nguồn tham khảo

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi từ năm 2025.
• Tổng cục Thống kê: kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 (tham khảo khái niệm, phân tổ dân số).
• World Bank DataBank glossary: tỉ số phụ thuộc = 100×(dân số 0–14 tuổi + 65 tuổi trở lên)/dân số 15–64 tuổi.

Đáp án được đối chiếu lại bằng phép tính trong đề; đề đang chờ giáo viên Địa lí thẩm định.