Đề ôn tập Hóa học số 11: Amino axit và peptit

Đề tự biên soạn, không phải đề thi chính thức. Dữ kiện tính toán: M(glyxin)=75 g/mol, M(H₂O)=18 g/mol. Khi tính mạch peptit chỉ gồm gốc glyxin, giả sử tạo mạch thẳng, phản ứng hoàn toàn; mỗi liên kết peptit hình thành làm tách một phân tử nước.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Ở pH gần điểm đẳng điện, glycine chủ yếu tồn tại dưới dạng nào? A. H₂N–CH₂–COOH; B. ⁺H₃N–CH₂–COO⁻; C. ⁺H₃N–CH₂–COOH; D. H₂N–CH₂–COO⁻.
2. Câu 2. Công thức cấu tạo của glyxin là: A. CH₃COOH; B. CH₃CH₂OH; C. H₂N–CH₂–COOH; D. H₂N–CH₂–CH₂–NH₂.
3. Câu 3. Một dipeptide Gly–Ala hình thành từ glycine (M=75 g/mol) và alanine (M=89 g/mol), đồng thời tách một phân tử nước. Molar mass gần đúng của dipeptide là: A. 164 g/mol; B. 146 g/mol; C. 75 g/mol; D. 89 g/mol.
4. Câu 4. Trong ký hiệu chuỗi peptit Gly–Ala, amino axit ở đầu N (đầu còn nhóm amino tự do) là: A. Ala; B. Gly; C. cả hai; D. không xác định.
5. Câu 5. Khối lượng mol của glyxin C₂H₅NO₂ gần bằng: A. 75 g/mol; B. 89 g/mol; C. 105 g/mol; D. 132 g/mol.
6. Câu 6. Liên kết disulfide giúp ổn định cấu trúc protein hình thành trực tiếp giữa nhóm chức nào của hai gốc cysteine? A. hai nhóm carbonyl; B. hai nhóm amino; C. hai nhóm thiol –SH; D. hai nhóm carboxyl.
7. Câu 7. Vì sao glycine không có carbon α bất đối? A. Carbon α chỉ liên kết với một nhóm chức; B. Carbon α gắn với hai nguyên tử hydrogen giống nhau; C. Carbon α không gắn nhóm amino; D. Carbon α là một phần của nhóm carbonyl.
8. Câu 8. Một mạch peptit thẳng gồm n gốc amino axit hình thành từ các amino axit tự do tách ra: A. n phân tử nước; B. n+1 phân tử nước; C. n−1 phân tử nước; D. 2n phân tử nước.
9. Câu 9. Amino axit có tính lưỡng tính vì phân tử có thể: A. cho proton ở nhóm carboxyl và nhận proton ở nhóm amino; B. chỉ nhận electron; C. chỉ phản ứng như bazơ; D. không tham gia phản ứng axit–bazơ.
10. Câu 10. Phản ứng màu biure trong môi trường kiềm thường cho màu tím khi có: A. nhiều liên kết peptit; B. liên kết ester; C. liên kết đôi C=C; D. nhóm halogen.
11. Câu 11. Thủy phân hoàn toàn một peptit thu được chủ yếu: A. anken; B. muối vô cơ; C. các amino axit cấu tạo nên peptit; D. aldehyde.
12. Câu 12. Khi protein bị biến tính do nhiệt, phát biểu phù hợp là: A. mọi liên kết peptit chắc chắn bị cắt; B. cấu trúc không gian có thể thay đổi, dù mạch peptit thường chưa bị thủy phân; C. protein tạo lại đúng cấu trúc ban đầu ngay lập tức; D. nguyên tử trong phân tử biến mất.
13. Câu 13. Axit amin thiết yếu là axit amin mà cơ thể người: A. không tự tổng hợp đủ, cần nhận từ khẩu phần; B. không thể hấp thu; C. chỉ có trong nước; D. không tham gia tạo protein.
14. Câu 14. Cấu trúc bậc một của protein chủ yếu mô tả: A. hình dạng toàn phân tử trong nước; B. màu sắc dung dịch; C. số phân tử nước bao quanh; D. trình tự các gốc amino axit trong chuỗi.
15. Câu 15. Phát biểu thận trọng và đúng nhất về enzyme là: A. mọi enzyme đều là lipid; B. phần lớn enzyme có bản chất protein và xúc tác phản ứng sinh học; C. enzyme không làm thay đổi tốc độ phản ứng; D. enzyme bị tiêu thụ hoàn toàn trong mỗi phản ứng.
16. Câu 16. Khi pH của dung dịch thấp hơn pI của glycine, ion glycine có điện tích tổng dương. Trong điện di, nó chuyển về: A. điện cực dương; B. không di chuyển trong điện trường; C. cả hai điện cực như nhau; D. điện cực âm.
17. Câu 17. Nếu 0,10 mol glyxin tạo hoàn toàn đipeptit mạch thẳng, số mol đipeptit thu được là: A. 0,10 mol; B. 0,050 mol; C. 0,20 mol; D. 0,010 mol.
18. Câu 18. Khi protein bị biến tính do nhiệt, nhận định nào đúng nhất? A. Các liên kết peptit luôn bị cắt, làm mất trình tự amino axit. B. Mọi protein đều tự gấp lại và phục hồi hoàn toàn chức năng ngay khi nguội. C. Protein có thể mất cấu hình không gian và chức năng trong khi trình tự polypeptit thường vẫn được bảo toàn. D. Chuỗi polypeptit tăng thêm các gốc amino axit.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Cấu tạo amino axit

1. Glyxin có cả nhóm amino và nhóm carboxyl.
2. Amino axit không thể tham gia phản ứng axit–bazơ.
3. Glyxin có công thức phân tử C₂H₅NO₂.
4. Khối lượng mol của glyxin theo dữ kiện là 75 g/mol.

Câu 2. Liên kết peptit và khối lượng mol

1. Liên kết peptit có nhóm –CO–NH–.
2. Đipeptit mạch thẳng có một liên kết peptit.
3. Tạo đipeptit từ hai glyxin không tách nước.
4. Đipeptit glyxin có M=132 g/mol theo dữ kiện đã cho.

Câu 3. Protein và phản ứng

1. Thủy phân hoàn toàn peptit cắt các liên kết peptit bằng nước.
2. Phản ứng biure thường cho màu tím với hợp chất có nhiều liên kết peptit trong điều kiện thích hợp.
3. Biến tính protein luôn đồng nghĩa thủy phân hoàn toàn thành amino axit.
4. Trình tự gốc amino axit là một phần của cấu trúc bậc một.

Câu 4. Tính theo mạch glyxin

1. Mạch thẳng gồm năm gốc glyxin có bốn liên kết peptit.
2. Tạo một liên kết peptit tách một phân tử nước theo giả thiết của đề.
3. Khối lượng mol tetrapeptit glyxin là 300 g/mol.
4. Thủy phân hoàn toàn một mol đipeptit glyxin tạo hai mol glyxin.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Tính khối lượng mol của đipeptit Gly–Gly (g/mol).
2. Câu 2: Tính khối lượng mol của tetrapeptit tạo từ bốn gốc glyxin (g/mol).
3. Câu 3: Một mạch thẳng gồm tám gốc amino axit có bao nhiêu liên kết peptit?
4. Câu 4: Nếu 0,20 mol glyxin tạo thành các mạch thẳng, mỗi mạch gồm năm gốc, có bao nhiêu mol nước tạo ra?
5. Câu 5: Một mẫu có 0,050 mol Gly–Gly. Số phân tử Gly–Gly xấp xỉ bao nhiêu? Cho Nₐ=6,022×10²³ mol⁻¹.
6. Câu 6: Thủy phân hoàn toàn 3,3 g đipeptit Gly–Gly cần bao nhiêu mol nước?

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. B. Gần điểm đẳng điện, glycine chủ yếu ở dạng ion lưỡng cực ⁺H₃N–CH₂–COO⁻.
2. Câu 2. C. Glyxin là amino axit đơn giản nhất, có cấu tạo H₂N–CH₂–COOH.
3. Câu 3. B. Khi tạo một liên kết peptide, hai amino acid tách một H₂O: M=75+89−18=146 g/mol.
4. Câu 4. B. Theo quy ước viết chuỗi, amino axit đầu N nằm bên trái; trong Gly–Ala đó là glycine.
5. Câu 5. A. M(C₂H₅NO₂)=2×12+5×1+14+2×16=75 g/mol.
6. Câu 6. C. Hai nhóm thiol ở các gốc cysteine có thể bị oxi hóa tạo cầu disulfide –S–S–, góp phần ổn định cấu trúc protein.
7. Câu 7. B. Carbon α của glycine gắn với –NH₂, –COOH và hai hydrogen; hai nhóm giống nhau nên carbon này không bất đối.
8. Câu 8. C. Mạch có n gốc thì có n−1 liên kết; mỗi liên kết hình thành tách một phân tử nước.
9. Câu 9. A. Nhóm carboxyl có thể cho proton, còn nhóm amino có thể nhận proton.
10. Câu 10. A. Trong môi trường kiềm, ion Cu²⁺ tạo phức màu tím với các liên kết peptit phù hợp.
11. Câu 11. C. Thủy phân hoàn toàn cắt liên kết peptit, giải phóng các amino axit cấu thành.
12. Câu 12. B. Biến tính thường làm đổi cấu trúc không gian; hiện tượng này không mặc nhiên cắt toàn bộ mạch cộng hóa trị.
13. Câu 13. A. Axit amin thiết yếu cần được cung cấp qua thức ăn vì cơ thể không tổng hợp đủ.
14. Câu 14. D. Cấu trúc bậc một là trình tự gốc amino axit trong chuỗi polypeptit.
15. Câu 15. B. Phần lớn enzyme là protein xúc tác phản ứng; enzyme không bị tiêu hao theo tỉ lệ phản ứng.
16. Câu 16. D. Khi pH<pI, glycine bị proton hóa và mang điện tích tổng dương; nó bị hút về điện cực âm.
17. Câu 17. B. Hai phân tử glyxin tạo một phân tử đipeptit: 0,10/2=0,050 mol.
18. Câu 18. C. Biến tính thường làm thay đổi cấu hình không gian của protein, khiến chức năng suy giảm hoặc mất; trình tự amino axit (cấu trúc bậc một) thường không bị phá vỡ vì các liên kết peptit không bị cắt trong quá trình biến tính thông thường.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. Cùng tồn tại nhóm amino và carboxyl nên glyxin có thể nhận hoặc cho proton.
2. Câu 2. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Một đipeptit thẳng có một liên kết peptit; khối lượng mol bằng tổng hai glyxin trừ một H₂O.
3. Câu 3. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Biến tính không nhất thiết cắt mạch; cấu trúc bậc một mô tả thứ tự các gốc.
4. Câu 4. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Tetrapeptit có ba liên kết nên M=4×75−3×18=246 g/mol.

Phần III

1. Câu 1: M=2×75−18=132 g/mol.
2. Câu 2: M=4×75−3×18=246 g/mol.
3. Câu 3: 8−1=7 liên kết peptit.
4. Câu 4: Mỗi mạch 5 gốc tách 4 H₂O; số mol mạch=0,20/5=0,040 mol; n(H₂O)=0,040×4=0,160 mol.
5. Câu 5: N=nNₐ=0,050×6,022×10²³=3,011×10²²≈3,01×10²² phân tử Gly–Gly.
6. Câu 6: n đipeptit=3,3/132=0,025 mol; mỗi mol cần một mol nước, nên n(H₂O)=0,025 mol.

Tài liệu tham chiếu

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025.
• OpenStax Organic Chemistry §26.4: quy ước đầu N ở bên trái khi viết chuỗi peptit.
• OpenStax Biology 2e §3.4: hai nhóm thiol cysteine có thể tạo cầu disulfide trong protein.
• OpenStax Organic Chemistry §26.2: điện tích amino acid phụ thuộc pH so với pI; cation di chuyển về điện cực âm.

Các phép tính dùng glyxin và giả thiết mạch thẳng như đề nêu. Bài còn chờ giáo viên Hóa học thẩm định.