Đề luyện tập tự biên soạn; ngữ liệu dưới đây được viết riêng cho đề này, không phải đề thi chính thức.
Đề ôn thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn – Đề số 1
Thời gian làm bài: 120 phút. Tổng điểm: 10 điểm.
Phần I. Đọc hiểu – 4,0 điểm
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
PHIẾU HIỆU ĐÍNH CHÚ THÍCH — Trưng bày bến sông
Người lập: AnBản nháp: “Chuyến đò cuối cùng rời bến năm 1995.” Mẹ nhớ bến vắng từ năm ấy. Huy nói cậu còn đi đò vào mùa hè 1996, khi cầu vẫn đang thi công.
Tư liệu đối chiếu: Theo lời Huy, An cùng bạn hỏi cô thủ thư ở phòng tư liệu. Cô tìm được bản tin địa phương đề ngày 28/11/1996: cầu vừa thông xe, tuyến đò dừng từ hôm sau.
Kỷ vật: Vé mẹ An lưu, sờn gần rách đôi; dấu ngày chỉ còn vệt mực tím, không đọc được.
Chú thích đề nghị: “Bến đò trước khi cầu thông xe. Bản tin địa phương cho biết tuyến dừng hoạt động sau khi cầu thông xe cuối tháng 11/1996. Chiếc vé là kỷ vật gia đình; chưa xác định được người đi chuyến cuối.”
Ghi nhận lắp đặt: An cạo năm 1995 khỏi bìa, để lộ mảng giấy xơ; Huy dán mặt sau bằng băng trong. Một khách hỏi ai đi chuyến cuối. An chỉ bản tin và nói chưa đủ căn cứ. Mẹ đọc chú thích khá lâu rồi vuốt phẳng góc ảnh cong vì ẩm.
- Câu 1 (0,5 điểm). Lời kể nào khiến An đặt lại mốc năm 1995 trên bản nháp chú thích?
- Câu 2 (0,75 điểm). Nêu hai thao tác An và Huy thực hiện để kiểm tra thời điểm tuyến đò dừng hoạt động.
- Câu 3 (1,0 điểm). Phân tích tác dụng của việc phiếu tách riêng “lời kể”, “tư liệu đối chiếu” và “kỷ vật”.
- Câu 4 (1,75 điểm). Vì sao chú thích nói chiếc vé là kỷ vật nhưng chưa đủ xác định người đi chuyến cuối? Cách ghi này thể hiện nguyên tắc nào khi trình bày tư liệu?
Phần II. Viết – 6,0 điểm
- Câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của việc kiểm chứng thông tin trước khi đưa ra nhận xét hoặc chia sẻ thông tin ấy.
- Câu 2 (4,0 điểm). Từ ngữ liệu trong phần Đọc hiểu và trải nghiệm của bản thân, hãy viết bài văn nghị luận khoảng 600 chữ về mối quan hệ giữa sự tự tin và khả năng thay đổi quan điểm khi có bằng chứng mới.
Gợi ý đáp án và hướng dẫn chấm
Phần I. Đọc hiểu – 4,0 điểm
- 0,5 điểm. Huy kể mình còn đi đò vào mùa hè 1996, trái với năm 1995 An ghi; lời kể tạo ra mốc cần kiểm tra.
- 0,75 điểm. An và Huy đến phòng tư liệu, nhờ cô thủ thư tìm bản tin đề ngày 28/11/1996; họ đọc và ghi nhận tuyến đò dừng từ hôm sau. Nêu đúng hai thao tác là đạt.
- 1,0 điểm. Cách chia mục phân biệt ký ức cá nhân, tư liệu có ngày tháng và vật chứng không đọc được dấu ngày; người xem biết mức độ chắc chắn của mỗi nguồn, không gộp chúng thành kết luận quá mức.
- 1,75 điểm. Vé cho thấy gia đình còn giữ kỷ vật nhưng dấu ngày đã mờ, không xác định được ai cầm vé hay đó là chuyến cuối. Chú thích dựa vào bản tin để nêu thời điểm tuyến dừng và nói rõ giới hạn chứng cứ, tránh biến suy đoán thành sự thật.
Phần II. Viết – 6,0 điểm
- Câu 1 (2,0 điểm). Đoạn văn khoảng 200 chữ, bảo đảm yêu cầu dung lượng tương đối, đúng vấn đề, diễn đạt mạch lạc. Gợi ý: nêu luận điểm; giải thích kiểm chứng là đối chiếu nguồn, thời điểm và bằng chứng; phân tích tác dụng đối với nhận định, quyết định và hạn chế lan truyền sai lệch; có ví dụ phù hợp; nêu giới hạn cần thiết như đánh giá độ tin cậy nguồn; kết đoạn rõ. Cho điểm linh hoạt theo lập luận, dẫn chứng, tổ chức và diễn đạt; không bắt buộc theo đúng một dàn ý.
- Câu 2 (4,0 điểm). Bài văn khoảng 600 chữ, có bố cục và lập luận nhất quán. Có thể triển khai: giải thích tự tin là tin vào năng lực, giá trị của mình; thay đổi quan điểm trước bằng chứng đáng tin không đồng nghĩa yếu đuối mà thể hiện năng lực tự xem xét; phân tích sự tự tin giúp nêu và bảo vệ ý kiến, còn tính cởi mở giúp điều chỉnh khi căn cứ mới xuất hiện; bàn tác hại của cố chấp và của thay đổi theo đám đông thiếu suy xét; đề xuất cách lắng nghe, kiểm tra bằng chứng, thừa nhận phần sai và chịu trách nhiệm. Khuyến khích dẫn chứng xác thực, phản biện có giới hạn và liên hệ bản thân cụ thể. Chấm theo chất lượng luận điểm, lập luận, dẫn chứng, bố cục, diễn đạt và sáng tạo; chấp nhận hướng tiếp cận khác hợp lí.