Đề ôn tập Sinh học số 05: Quần thể và hệ sinh thái

Đề tự biên soạn. Các số liệu sinh thái trong đề là dữ liệu giả định để luyện đọc bảng và tính toán. Với phép ước tính bắt–đánh dấu–bắt lại, giả định quần thể kín trong thời gian khảo sát, dấu không ảnh hưởng khả năng sống và các cá thể đã trộn đều trước lần bắt sau.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Sinh thái học nghiên cứu chủ yếu: A. cấu tạo nguyên tử của vật chất   B. chuyển động của các hành tinh   C. phân loại khoáng vật.   D. mối quan hệ giữa sinh vật với nhau và với môi trường
2. Câu 2. Một quần thể sinh vật là tập hợp các cá thể: A. cùng loài, sống trong một khu vực xác định và có khả năng sinh sản   B. thuộc nhiều loài khác nhau, sống bất kì nơi nào   C. cùng loài nhưng ở các thời điểm cách xa nhau   D. cùng giới tính và cùng kích thước.
3. Câu 3. Có 240 cá thể cá trong hồ diện tích mặt nước 120 ha. Mật độ trung bình là: A. 2 cá thể/ha.   B. 0,2 cá thể/ha   C. 1 cá thể/ha   D. 360 cá thể/ha
4. Câu 4. Một đợt hạn kéo dài làm giảm nguồn nước và thức ăn trong hồ. Sức chứa môi trường K đối với quần thể cá nhiều khả năng thay đổi thế nào? A. Tăng vì cá tập trung hơn.   B. Giảm do nguồn sống có thể duy trì quần thể giảm.   C. Không đổi vì K chỉ do đặc điểm di truyền của loài quyết định.   D. Luôn bằng số cá đếm được trong một ngày.
5. Câu 5. Trong mô hình tăng trưởng logistic, khi quần thể tiến gần K và tài nguyên trở nên hạn chế, tốc độ tăng trưởng quần thể thường: A. luôn tăng không giới hạn   B. trở thành vô hạn   C. giảm và có thể tiến gần 0   D. không phụ thuộc mật độ.
6. Câu 6. Trong chuỗi cỏ → châu chấu → ếch → rắn, nếu số ếch giảm mạnh và các yếu tố khác tạm coi không đổi, hệ quả trực tiếp có khả năng là: A. châu chấu giảm chắc chắn   B. cỏ lập tức biến mất   C. áp lực săn mồi lên châu chấu giảm.   D. rắn tăng do có thêm thức ăn
7. Câu 7. Trong chuỗi thức ăn trên, châu chấu là: A. sinh vật sản xuất   B. sinh vật tiêu thụ bậc một   C. sinh vật phân giải   D. sinh vật tiêu thụ bậc ba.
8. Câu 8. Vai trò quan trọng của nấm và nhiều vi khuẩn phân giải trong hệ sinh thái là: A. phân giải chất hữu cơ và góp phần đưa chất dinh dưỡng trở lại môi trường   B. chuyển toàn bộ năng lượng thành ánh sáng   C. tạo ra mọi chất hữu cơ mà không cần sinh vật sản xuất   D. loại bỏ chu trình vật chất.
9. Câu 9. Nhận định đúng về năng lượng và vật chất trong hệ sinh thái là: A. năng lượng tuần hoàn hoàn toàn như vật chất   B. vật chất chỉ đi một chiều rồi mất khỏi Trái Đất   C. không có năng lượng nào thất thoát giữa các bậc.   D. năng lượng truyền qua các bậc dinh dưỡng và thất thoát dưới dạng nhiệt, còn nhiều chất được tuần hoàn
10. Câu 10. Để ước lượng độ phủ của cỏ trong một bãi đồng cỏ, phương pháp lấy mẫu phù hợp là: A. đặt ô tiêu chuẩn và lấy mẫu lặp lại.   B. đánh dấu chim di cư   C. dùng vũ kế   D. đếm cá trong lưới
11. Câu 11. Với quần thể động vật di động khó đếm trực tiếp, phương pháp khảo sát thường dùng là: A. đo pH đất   B. lập đường đồng mức   C. bắt–đánh dấu–bắt lại   D. đo độ mặn của đại dương.
12. Câu 12. Lần đầu bắt được 40 con thú nhỏ rồi đánh dấu; lần hai bắt được 60 con, trong đó có 12 con đã đánh dấu. Theo ước tính Lincoln–Petersen đơn giản, quy mô quần thể gần nhất là: A. 120   B. 288   C. 600.   D. 200
13. Câu 13. Ở một thí dụ giả định, sinh vật sản xuất tích lũy 20 000 kJ năng lượng và 15% được chuyển vào sinh khối của bậc tiêu thụ kế tiếp. Năng lượng chuyển tiếp là: A. 300 kJ   B. 1 500 kJ   C. 15 000 kJ.   D. 3 000 kJ
14. Câu 14. Nếu một chất ô nhiễm bền vững được tích lũy tăng dần qua chuỗi thức ăn, nồng độ cao nhất thường có thể xuất hiện ở: A. nước mưa   B. sinh vật ở bậc dinh dưỡng cao.   C. sinh vật sản xuất duy nhất   D. đất trống không có sinh vật
15. Câu 15. Quan hệ giữa ong hút mật hoa và cây được thụ phấn là ví dụ điển hình của: A. kí sinh   B. cạnh tranh   C. cùng có lợi   D. ức chế–cảm nhiễm.
16. Câu 16. Nước thải giàu nitrate và phosphate đi vào hồ có thể gây phú dưỡng; biểu hiện thường gặp là: A. tảo phát triển mạnh, sau đó phân hủy làm giảm oxygen hòa tan   B. giảm sinh khối tảo trong mọi điều kiện   C. hồ lập tức biến thành nước biển   D. tất cả sinh vật chuyển sang quang hợp.
17. Câu 17. Đa dạng sinh học bao gồm sự đa dạng ở các cấp độ: A. nhiệt độ, áp suất và độ mặn   B. gen, loài và hệ sinh thái   C. đá, nước và không khí   D. ngày, tháng và mùa.
18. Câu 18. Hô hấp của sinh vật trong chu trình carbon có thể: A. biến carbon thành kim loại   B. giải phóng CO₂ từ chất hữu cơ ra môi trường.   C. loại bỏ CO₂ khỏi khí quyển vĩnh viễn   D. ngăn mọi trao đổi carbon

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Quần thể

1. Mật độ quần thể có thể biểu thị số cá thể trên một đơn vị diện tích hoặc thể tích.
2. Quần thể là tập hợp cá thể cùng loài sống trong không gian xác định và có khả năng sinh sản với nhau.
3. Sức chứa môi trường K là một con số bất biến, không phụ thuộc tài nguyên hay điều kiện sống.
4. Khi mật độ tăng cao, cạnh tranh trong loài về nguồn sống có thể tăng.

Câu 2. Dòng năng lượng và chuỗi thức ăn

1. Sinh vật sản xuất thường chuyển một phần năng lượng ánh sáng thành năng lượng hóa học.
2. Phần năng lượng có sẵn cho bậc dinh dưỡng kế tiếp thường nhỏ hơn năng lượng ở bậc trước.
3. Vật chất và năng lượng đều chỉ truyền một chiều, không có chu trình vật chất.
4. Phân giải chất hữu cơ góp phần tuần hoàn các nguyên tố trong hệ sinh thái.

Câu 3. Phương pháp khảo sát

1. Ô tiêu chuẩn có thể dùng để lấy mẫu thực vật ít di động hoặc đứng yên.
2. Bắt–đánh dấu–bắt lại cần thỏa các giả định về quần thể kín và dấu không gây ảnh hưởng đáng kể.
3. Nếu mẫu lần hai không bắt lại cá thể nào đã đánh dấu, ước tính Lincoln–Petersen đơn giản không thể cho giá trị hữu hạn đáng tin cậy.
4. Phương pháp lấy mẫu luôn cho kết quả chính xác tuyệt đối, không có sai số.

Câu 4. Tác động môi trường

1. Chất dinh dưỡng dư thừa có thể làm tăng nguy cơ phú dưỡng ở thủy vực.
2. Phú dưỡng có thể dẫn tới thiếu oxygen khi lượng tảo và chất hữu cơ chết bị phân hủy lớn.
3. Đa dạng sinh học chỉ có nghĩa là số lượng cá thể của một loài.
4. Bảo vệ sinh cảnh có thể góp phần duy trì đa dạng loài và chức năng hệ sinh thái.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Có 350 cá thể cá trong ao diện tích 700 m². Tính mật độ (cá thể/m²).
2. Câu 2: Lần đầu đánh dấu 50 con, lần sau bắt được 80 con, trong đó có 10 con đã đánh dấu. Ước tính quy mô quần thể theo công thức N≈M×C/R.
3. Câu 3: Sinh vật sản xuất có 24 000 kJ; giả sử 12,5% năng lượng chuyển sang bậc tiếp theo. Tính năng lượng chuyển tiếp (kJ).
4. Câu 4: Một quần thể tăng từ 160 lên 200 cá thể trong 4 thế hệ. Tính mức tăng trung bình mỗi thế hệ (cá thể/thế hệ).
5. Câu 5: Sinh vật sản xuất tích lũy 8 000 kJ. Nếu 10% truyền đến bậc tiêu thụ một, rồi 10% năng lượng đó truyền đến bậc tiêu thụ hai, tính năng lượng đến bậc tiêu thụ hai (kJ).
6. Câu 6: Một hồ có 18 mg nitrate trong 3 L nước. Tính nồng độ trung bình (mg/L).

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. D. Sinh thái học xem xét tương tác giữa sinh vật với sinh vật khác và với các thành phần hữu sinh, vô sinh của môi trường.
2. Câu 2. A. Quần thể gồm cá thể cùng loài trong cùng khu vực, cùng thời gian và có khả năng giao phối/sinh sản với nhau.
3. Câu 3. A. Mật độ=240/120=2 cá thể/ha.
4. Câu 4. B. K phụ thuộc nguồn sống và điều kiện môi trường. Khi hạn kéo dài làm giảm nước và thức ăn, môi trường thường duy trì được ít cá thể hơn; K không phải hằng số do gene của loài quyết định.
5. Câu 5. C. Khi số cá thể tiến gần K, tài nguyên hạn chế làm tốc độ tăng trưởng giảm; ở K, mô hình lí tưởng có tăng trưởng ròng xấp xỉ 0.
6. Câu 6. C. Ít ếch đồng nghĩa áp lực ăn châu chấu giảm; phản ứng thực tế còn tùy các tương tác khác trong lưới thức ăn.
7. Câu 7. B. Châu chấu ăn cỏ nên là sinh vật tiêu thụ bậc một.
8. Câu 8. A. Sinh vật phân giải sử dụng chất hữu cơ chết và thải các chất dinh dưỡng vô cơ trở lại môi trường.
9. Câu 9. D. Năng lượng truyền qua hệ sinh thái và một phần thất thoát dưới dạng nhiệt; vật chất như carbon, nitrogen được tuần hoàn.
10. Câu 10. A. Ô tiêu chuẩn cho phép lấy mẫu lặp trên bề mặt xác định để ước lượng mật độ hoặc độ phủ thực vật.
11. Câu 11. C. Bắt–đánh dấu–bắt lại thường áp dụng cho động vật di động khó đếm toàn bộ trực tiếp.
12. Câu 12. D. N≈M×C/R=40×60/12=200 cá thể theo mô hình ước tính đơn giản.
13. Câu 13. D. 20 000×0,15=3 000 kJ; tỉ lệ 15% là giả định riêng của câu hỏi.
14. Câu 14. B. Khi chất bền tích lũy và khuếch đại qua các bậc dinh dưỡng, động vật săn mồi ở bậc cao thường có nồng độ lớn hơn.
15. Câu 15. C. Ong nhận thức ăn từ hoa, còn cây có thể được ong hỗ trợ thụ phấn; hai phía đều có lợi trong ví dụ điển hình.
16. Câu 16. A. Dinh dưỡng dư thừa có thể kích thích tảo nở hoa; phân hủy sinh khối tảo tiêu thụ oxygen hòa tan.
17. Câu 17. B. Đa dạng sinh học được xem xét ở cấp gen, loài và hệ sinh thái.
18. Câu 18. B. Hô hấp oxy hóa chất hữu cơ và giải phóng carbon chủ yếu dưới dạng CO₂.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. K thay đổi theo nguồn sống và điều kiện; mật độ cao có thể làm cạnh tranh tăng.
2. Câu 2. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Năng lượng truyền một chiều, còn vật chất được tuần hoàn qua các thành phần hệ sinh thái.
3. Câu 3. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Sai. Nếu R=0, công thức ước tính trở nên không xác định; mọi mẫu khảo sát đều có sai số.
4. Câu 4. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Phú dưỡng và thiếu oxygen có thể làm suy giảm sinh vật; đa dạng sinh học gồm nhiều cấp độ chứ không chỉ số cá thể một loài.

Phần III

1. Câu 1: 350/700=0,5 cá thể/m².
2. Câu 2: N≈50×80/10=400 cá thể.
3. Câu 3: 24 000×0,125=3 000 kJ.
4. Câu 4: 10 cá thể/thế hệ. Mức tăng tổng cộng là 200−160=40 cá thể; chia cho 4 thế hệ được 10 cá thể/thế hệ.
5. Câu 5: Bậc một nhận 8 000×0,10=800 kJ; bậc hai nhận 800×0,10=80 kJ.
6. Câu 6: 18/3=6 mg/L.

Nguồn tham khảo

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi từ năm 2025.
• OpenStax Biology 2e: nhân khẩu học quần thể và ước tính bắt–đánh dấu–bắt lại.
• OpenStax Biology 2e: giới hạn môi trường và sức chứa quần thể.
• OpenStax Biology 2e: dòng năng lượng qua hệ sinh thái.

Dữ liệu bài tập là giả định; phép tính quần thể và năng lượng đã được tính lại theo công thức nêu rõ. Đề chờ giáo viên Sinh học thẩm định.