Đề ôn tập Địa lí số 14: Chế độ mưa và quản lí nguồn nước

Đề tự biên soạn để luyện tập, không phải đề thi chính thức. Bảng số liệu lưu vực K dưới đây là giả định; đơn vị lượng mưa là mm.

Bảng lượng mưa trung bình tháng tại lưu vực K

Tháng	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12
Lượng mưa (mm)	10	15	30	60	120	180	210	220	280	300	130	35

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Tổng lượng mưa cả năm tại lưu vực K là: A. 1 490 mm; B. 1 590 mm; C. 1 690 mm; D. 1 790 mm.
2. Câu 2. Tháng có lượng mưa cao nhất trong bảng là: A. tháng 8; B. tháng 9; C. tháng 10; D. tháng 11.
3. Câu 3. Giai đoạn tháng 5–11 đóng góp bao nhiêu lượng mưa năm? A. 1 340 mm; B. 1 390 mm; C. 1 440 mm; D. 1 490 mm.
4. Câu 4. Nhận xét phù hợp nhất về phân bố mưa theo mùa là: A. tháng 1–4 là thời kì mưa cực đại; B. mưa phân bố đều quanh năm; C. mùa khô có tổng mưa lớn hơn mùa mưa; D. mưa tập trung rõ vào tháng 5–11.
5. Câu 5. Dạng biểu đồ phù hợp để thể hiện lượng mưa từng tháng trong một năm là: A. biểu đồ tròn; B. biểu đồ cột theo tháng; C. biểu đồ miền 100%; D. biểu đồ cơ cấu ba đỉnh.
6. Câu 6. Tổng lượng mưa tháng 12 đến tháng 4 là: A. 120 mm; B. 135 mm; C. 165 mm; D. 150 mm.
7. Câu 7. Lượng mưa tháng 10 cao hơn tháng 4 là: A. 240 mm; B. 250 mm; C. 230 mm; D. 260 mm.
8. Câu 8. Tỉ lệ lượng mưa tháng 5–11 so với cả năm xấp xỉ: A. 80,6%; B. 85,6%; C. 90,6%; D. 95,6%.
9. Câu 9. Khi mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn trên sườn dốc bị mất thảm phủ, nguy cơ nào có thể tăng? A. xâm nhập mặn; B. sạt lở đất và lũ quét; C. băng hà; D. cát bay ven biển.
10. Câu 10. Biện pháp giúp giảm dòng chảy mặt và giữ đất ở sườn dốc là: A. san phẳng toàn bộ sườn; B. tăng diện tích mặt đường; C. chặt bỏ cây đầu nguồn; D. duy trì thảm thực vật và canh tác theo đường đồng mức.
11. Câu 11. Lượng mưa năm không cho biết đầy đủ lượng nước sẵn có vì còn phụ thuộc vào: A. bốc hơi, thấm, dòng chảy và khả năng trữ nước; B. tên gọi của lưu vực; C. số tháng trong lịch; D. màu sắc bản đồ.
12. Câu 12. Nếu lưu vực có mùa mưa và mùa khô phân hóa mạnh, giải pháp cấp nước hợp lí là: A. chỉ khai thác nước mặt vào mùa khô; B. bỏ qua dự báo khí tượng; C. tích trữ có quy hoạch, tiết kiệm và phân bổ theo nhu cầu; D. xả hết hồ chứa vào đầu mùa mưa.
13. Câu 13. Tăng diện tích bê tông hóa thường làm: A. tăng thấm tại chỗ; B. giảm dòng chảy mặt; C. mất hoàn toàn nguy cơ ngập; D. tăng dòng chảy mặt nếu hệ thống thoát nước không đáp ứng.
14. Câu 14. Để so sánh lượng mưa giữa các trạm có chuỗi số liệu khác độ dài, cần trước hết: A. ghi rõ thời kì và phương pháp tính; B. cộng mọi tháng của các chuỗi; C. chỉ chọn giá trị cao nhất; D. bỏ đơn vị.
15. Câu 15. Trồng rừng đầu nguồn có thể góp phần: A. làm mưa biến mất; B. ổn định đất và điều tiết dòng chảy, tùy điều kiện lưu vực; C. ngăn mọi trận lũ; D. thay thế hoàn toàn hồ chứa.
16. Câu 16. Trong mùa khô, biện pháp phù hợp với nông nghiệp là: A. tưới ngập liên tục mọi loại cây; B. gieo trồng không xét nguồn nước; C. tưới tiết kiệm và điều chỉnh lịch mùa vụ; D. bỏ theo dõi độ ẩm đất.
17. Câu 17. Một trận mưa lớn không nhất thiết gây lũ giống nhau ở mọi lưu vực vì còn khác nhau về: A. hình dạng lưu vực, địa hình, đất, thảm phủ và khả năng thoát nước; B. cách viết tên sông; C. ngày trong tuần; D. đơn vị hành chính đặt trạm.
18. Câu 18. Khi lập kế hoạch ứng phó hạn hán, thông tin hữu ích nhất là: A. ảnh phong cảnh không ghi ngày; B. dự báo và quan trắc mưa, dòng chảy, dung tích trữ cùng nhu cầu sử dụng; C. chỉ số dân số của một năm bất kì; D. bản đồ không có chú giải.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Đọc bảng lượng mưa lưu vực K

1. Tổng lượng mưa năm là 1 590 mm.
2. Tháng 10 có lượng mưa lớn nhất.
3. Tổng lượng mưa tháng 5–11 là 1 440 mm.
4. Lượng mưa tháng 12–4 vượt quá 200 mm.

Câu 2. Mưa, địa hình và tai biến

1. Mưa lớn trên sườn dốc ít thực vật có thể làm tăng nguy cơ xói mòn.
2. Lũ quét chỉ xảy ra ở vùng đồng bằng thấp, không xuất hiện ở miền núi.
3. Đất, độ dốc và mức độ che phủ có thể ảnh hưởng dòng chảy sau mưa.
4. Một trận mưa lớn chắc chắn gây lũ như nhau ở mọi lưu vực.

Câu 3. Sử dụng nước theo mùa

1. Tích trữ nước mùa mưa có thể hỗ trợ cấp nước mùa khô nếu được quy hoạch phù hợp.
2. Chỉ tiêu lượng mưa năm phản ánh đầy đủ lượng nước có thể khai thác.
3. Tưới tiết kiệm giúp giảm áp lực lên nguồn nước khi nguồn cung hạn chế.
4. Quản lí hồ chứa cần cân nhắc cả cấp nước và an toàn hạ du.

Câu 4. Đọc và trình bày số liệu

1. Biểu đồ cột có thể dùng để so sánh lượng mưa giữa các tháng.
2. Muốn tính tỉ lệ lượng mưa một giai đoạn, lấy tổng giai đoạn chia tổng năm rồi nhân 100%.
3. Đổi lượng mưa mm thành thể tích nước trên lưu vực mà không cần biết diện tích là đủ.
4. Chú giải đơn vị và thời kì quan trắc giúp người đọc diễn giải số liệu đúng hơn.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Tính lượng mưa trung bình tháng trong cả năm (mm).
2. Câu 2: Có bao nhiêu tháng có lượng mưa lớn hơn mức trung bình tháng của cả năm?
3. Câu 3: Lượng mưa tháng 10 chiếm bao nhiêu phần trăm lượng mưa năm? Làm tròn một chữ số thập phân.
4. Câu 4: Tính trung vị của 12 giá trị lượng mưa tháng (mm).
5. Câu 5: Lượng mưa tháng 10 gấp bao nhiêu lần tháng 1?
6. Câu 6: Giả sử 20% lượng mưa năm trở thành dòng chảy mặt trên lưu vực 200 km². Ước tính thể tích dòng chảy (triệu m³), dùng hệ số quy đổi đã nêu trong đề.

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. B. Cộng 12 giá trị trong bảng được 1 590 mm.
2. Câu 2. C. Giá trị lớn nhất là 300 mm, ứng với tháng 10.
3. Câu 3. C. 120+180+210+220+280+300+130=1 440 mm.
4. Câu 4. D. Tháng 5–11 có mưa cao hơn rõ rệt so với tháng 12–4; số liệu cho thấy tính mùa của mưa.
5. Câu 5. B. Cột theo tháng thể hiện trực tiếp sự biến động lượng mưa qua 12 tháng.
6. Câu 6. D. 35+10+15+30+60=150 mm; đây là tổng từ tháng 12 đến tháng 4.
7. Câu 7. A. 300−60=240 mm; lấy lượng mưa tháng 10 trừ tháng 4.
8. Câu 8. C. 1 440/1 590×100≈90,6%; mẫu số là lượng mưa cả năm.
9. Câu 9. B. Mưa tập trung và mất lớp phủ có thể thúc đẩy xói mòn, trượt lở và lũ quét ở địa hình dốc.
10. Câu 10. D. Thảm thực vật và canh tác theo đường đồng mức làm chậm dòng chảy, góp phần giữ đất.
11. Câu 11. A. Mưa là một đầu vào; lượng nước còn lại bị chi phối bởi các quá trình trao đổi và trữ nước.
12. Câu 12. C. Tích trữ, tiết kiệm và phân bổ theo nhu cầu giúp ứng phó chênh lệch mùa, nhưng cần quản lí theo điều kiện cụ thể.
13. Câu 13. D. Bề mặt không thấm làm giảm thấm tại chỗ; nếu thoát nước không đủ, dòng chảy và ngập có thể tăng.
14. Câu 14. A. Thời kì và phương pháp tính phải tương thích trước khi so sánh; nếu không, kết quả có thể sai lệch.
15. Câu 15. B. Rừng góp phần bảo vệ đất và làm chậm dòng chảy, nhưng không thể loại bỏ mọi trận lũ.
16. Câu 16. C. Lịch tưới và mùa vụ cần thích nghi nguồn cung; tưới tiết kiệm hạn chế thất thoát.
17. Câu 17. A. Đặc điểm tự nhiên và sử dụng đất quyết định cách lưu vực phản ứng với mưa.
18. Câu 18. B. Dự báo và quan trắc cung cấp cơ sở cập nhật nguồn cung, trữ lượng và nhu cầu.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Sai. Tổng năm 1 590 mm; tháng 5–11 là 1 440 mm và tháng 12–4 chỉ 150 mm.
2. Câu 2. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Sai. Lũ quét có thể xảy ra ở lưu vực miền núi; mức độ tác động khác nhau theo điều kiện từng lưu vực.
3. Câu 3. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. Tổng mưa không đồng nhất với lượng nước khai thác được; hồ chứa cần đồng thời bảo đảm mục tiêu sử dụng và an toàn.
4. Câu 4. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Muốn chuyển độ sâu mưa thành thể tích phải biết diện tích và nêu giả định phân bố; 1 mm trên 1 km² tương đương 1 000 m³.

Phần III

1. Câu 1: 132,5 mm/tháng. 1 590/12=132,5.
2. Câu 2: 5 tháng. Mức trung bình là 132,5 mm; các tháng 6–10 có lượng mưa 180, 210, 220, 280 và 300 mm, đều cao hơn.
3. Câu 3: 18,9%. 300/1 590×100≈18,87%.
4. Câu 4: 125 mm. Sắp xếp 12 giá trị, hai giá trị giữa là 120 và 130; trung vị=(120+130)/2.
5. Câu 5: 30 lần. 300/10=30.
6. Câu 6: 63,6 triệu m³. Tổng thể tích mưa theo giả định là 1 590×200×1 000=318 000 000 m³; 20% là 63 600 000 m³, tức 63,6 triệu m³.

Tài liệu tham chiếu

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025.

Số liệu lưu vực K được đặt ra cho bài tập. Kết quả số học đã được tính lại từ bảng và giả định ở đề; nội dung vẫn chờ giáo viên Địa lí thẩm định.