Đề ôn tập Sinh học số 02: Di truyền học cơ bản và sinh thái quần thể

Đề tự biên soạn. Phần di truyền giả định một gene có hai allele, trội hoàn toàn và các allele phân li độc lập như nêu trong câu. Số liệu sinh thái ở phần tính toán là tình huống giả định.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Hai phiên bản khác nhau của một gene tại cùng locus được gọi là: A. allele; B. quần xã; C. enzyme; D. kiểu hình.
2. Câu 2. Kiểu gene Aa trong mô hình một gene có hai allele là: A. đồng hợp trội; B. dị hợp; C. đồng hợp lặn; D. kiểu hình.
3. Câu 3. Kiểu hình là: A. toàn bộ nucleotide của loài; B. số lượng quần thể; C. đặc điểm quan sát được chịu ảnh hưởng kiểu gene và môi trường; D. chỉ một allele lặn.
4. Câu 4. Lai AA×aa, với trội hoàn toàn, đời con F₁ có kiểu gene: A. toàn AA; B. 1 AA:1 aa; C. 1 AA:2 Aa:1 aa; D. toàn Aa.
5. Câu 5. Lai Aa×Aa. Xác suất đời con có kiểu gene aa là: A. 0%; B. 25%; C. 50%; D. 75%.
6. Câu 6. Lai phân tích cá thể Aa với aa, trội hoàn toàn. Tỉ lệ kiểu hình trội dự kiến là: A. 1/2; B. 1/4; C. 3/4; D. 1.
7. Câu 7. Hai mạch polynucleotide trong phân tử DNA liên kết với nhau chủ yếu bằng: A. liên kết peptide. B. liên kết hydrogen. C. liên kết glycoside. D. liên kết ion.
8. Câu 8. Quá trình tổng hợp RNA dựa trên mạch khuôn DNA được gọi là: A. dịch mã; B. nhân đôi; C. giảm phân; D. phiên mã.
9. Câu 9. Giảm phân từ tế bào lưỡng bội thường tạo giao tử có bộ nhiễm sắc thể: A. đơn bội; B. lưỡng bội gấp đôi; C. giống hệt tế bào mẹ về số bộ; D. không có nhiễm sắc thể.
10. Câu 10. Trao đổi chéo giữa các chromatid không chị em ở kì đầu I giảm phân thường tạo ra hệ quả nào? A. Các tổ hợp allele mới trên chromatid tái tổ hợp; B. Số lượng nhiễm sắc thể tăng gấp đôi; C. DNA không còn nhân đôi; D. Chromatid chị em tách nhau ngay.
11. Câu 11. Nguồn tạo biến dị tổ hợp trong sinh sản hữu tính gồm: A. chỉ đột biến gene; B. chỉ môi trường sống; C. phân li độc lập và tái tổ hợp allele; D. sự sinh trưởng của cá thể.
12. Câu 12. Đột biến gene là: A. mọi thay đổi kiểu hình do môi trường; B. sự tăng kích thước quần thể; C. một dạng chọn lọc nhân tạo; D. thay đổi trong trình tự nucleotide của gene.
13. Câu 13. Chọn lọc tự nhiên tác động đến biến dị di truyền thông qua khác biệt về: A. sống sót và sinh sản; B. tuổi địa chất; C. tên loài; D. hướng gió.
14. Câu 14. Chọn lọc định hướng làm tăng tần số kiểu hình khi: A. mọi kiểu hình có sức sống như nhau; B. một phía của biến thiên được ưu thế; C. cả hai cực đều bị loại như nhau; D. môi trường không thay đổi và không có sinh sản.
15. Câu 15. Trong mô hình sinh thái đơn giản, quy tắc truyền năng lượng khoảng 10% giữa hai bậc dinh dưỡng nói điều gì? A. Khoảng 10% năng lượng ở một bậc được tích lũy thành sinh khối và có thể truyền lên bậc kế tiếp; B. 10% cá thể luôn sống sót; C. Mọi chuỗi thức ăn có đúng mười bậc; D. Sinh vật mất đúng 10% khối lượng khi trưởng thành.
16. Câu 16. Trong mô hình truyền năng lượng sinh thái, nếu sinh vật sản xuất tích lũy 20 000 kJ thì bậc tiêu thụ sơ cấp nhận được khoảng bao nhiêu theo quy tắc 10%? A. 20 000 kJ; B. 10 000 kJ; C. 200 kJ; D. 2 000 kJ.
17. Câu 17. Sức chứa môi trường (K) của quần thể là: A. quy mô quần thể mà môi trường có thể duy trì lâu dài trong điều kiện nhất định; B. tốc độ đột biến; C. số allele của một cá thể; D. số loài tuyệt chủng.
18. Câu 18. Trong mô hình tăng trưởng logistic, tốc độ tăng số lượng thường chậm lại khi quần thể: A. còn rất xa giới hạn tài nguyên; B. tiến gần sức chứa môi trường; C. không có cá thể; D. vừa bắt đầu phân chia tế bào.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Lai một gene, trội hoàn toàn

1. Phép lai AA×aa tạo F₁ đồng loạt Aa.
2. Lai Aa×Aa cho tỉ lệ kiểu gene dự kiến 1 AA:2 Aa:1 aa.
3. Trong quá trình tạo giao tử bình thường của cá thể Aa, mỗi giao tử nhận đồng thời cả allele A và allele a.
4. Lai phân tích Aa với aa cho hai kiểu gene con Aa và aa với tỉ lệ dự kiến bằng nhau.

Câu 2. Vật chất di truyền và biểu hiện gene

1. Trong DNA sợi kép, A bắt cặp với T và G bắt cặp với C.
2. Phiên mã tạo RNA dựa trên khuôn DNA.
3. Kiểu hình luôn chỉ do gene quyết định, không chịu ảnh hưởng môi trường.
4. Đột biến là một nguồn tạo biến dị di truyền, nhưng tác động của nó có thể khác nhau.

Câu 3. Giảm phân và biến dị

1. Giảm phân góp phần duy trì số nhiễm sắc thể đặc trưng qua các thế hệ khi kết hợp với thụ tinh.
2. Trao đổi chéo có thể tạo tổ hợp allele mới trên một chromatid.
3. Giao tử bình thường tạo từ cơ thể 2n thường mang bộ nhiễm sắc thể n.
4. Nguyên phân và giảm phân luôn tạo ra cùng một số lượng và loại tế bào con.

Câu 4. Quần thể và dòng năng lượng

1. Sức chứa môi trường có thể thay đổi khi điều kiện tài nguyên thay đổi.
2. Năng lượng đi qua hệ sinh thái được truyền lại toàn bộ ở mỗi bậc dinh dưỡng.
3. Trong mô hình logistic liên tục dN/dt=rN(1−N/K), tốc độ tăng tuyệt đối dN/dt đạt cực đại khi N=K/2.
4. Tăng trưởng của quần thể ngoài tự nhiên có thể bị giới hạn bởi nguồn sống và các yếu tố khác.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Lai AA×aa, trội hoàn toàn. Tỉ lệ đời con F₁ biểu hiện kiểu hình trội là bao nhiêu phần trăm?
2. Câu 2: Lai Aa×Aa. Tính xác suất đời con aa theo phần trăm.
3. Câu 3: Loài có 2n=24. Giao tử bình thường có bao nhiêu nhiễm sắc thể?
4. Câu 4: Viết mạch DNA bổ sung cho mạch 5′-AAGC-3′ theo quy ước bổ sung đơn giản A–T, G–C (không yêu cầu chiều).
5. Câu 5: Ở một locus có trội hoàn toàn, quần thể cân bằng Hardy–Weinberg có kiểu hình lặn với tần số 0,09. Tính tần số allele lặn q.
6. Câu 6: Số lượng quần thể tăng từ 500 lên 650 cá thể. Tính phần trăm tăng so với ban đầu.

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. A. Allele là các phiên bản trình tự DNA khác nhau của gene tại locus tương ứng.
2. Câu 2. B. Aa có hai allele khác nhau nên được gọi là dị hợp tử ở locus đang xét.
3. Câu 3. C. Kiểu hình là đặc điểm biểu hiện; gene và môi trường đều có thể góp phần hình thành.
4. Câu 4. D. AA chỉ cho giao tử A, aa chỉ cho giao tử a; mọi hợp tử F₁ là Aa.
5. Câu 5. B. Bốn tổ hợp đồng xác suất là AA, Aa, Aa, aa nên aa chiếm 1/4.
6. Câu 6. A. Aa×aa tạo một nửa Aa (trội) và một nửa aa (lặn).
7. Câu 7. B. Các base bổ sung trên hai mạch DNA liên kết với nhau bằng liên kết hydrogen.
8. Câu 8. D. Phiên mã dùng DNA làm khuôn để tổng hợp phân tử RNA.
9. Câu 9. A. Giảm phân làm giảm một nửa số bộ nhiễm sắc thể, từ 2n xuống n.
10. Câu 10. A. Trao đổi đoạn giữa chromatid không chị em tạo chromatid tái tổ hợp, làm xuất hiện tổ hợp allele mới.
11. Câu 11. C. Phân li và tổ hợp độc lập tạo nhiều tổ hợp allele; trao đổi chéo cũng góp phần tái tổ hợp.
12. Câu 12. D. Đột biến gene là biến đổi trình tự nucleotide tại gene, có thể trung tính, có lợi hoặc có hại tùy bối cảnh.
13. Câu 13. A. Kiểu gene góp phần vào khả năng sống sót và sinh sản; mức thành công khác nhau làm đổi tần số allele qua thế hệ.
14. Câu 14. B. Chọn lọc định hướng ưu tiên một phía của phân bố kiểu hình, làm phân bố dịch theo hướng đó.
15. Câu 15. A. Đây là quy tắc khái quát cho mô hình truyền năng lượng; phần lớn năng lượng được sử dụng hoặc tỏa ra, nên tỉ lệ thực tế thay đổi theo hệ sinh thái.
16. Câu 16. D. Theo quy tắc 10% dùng trong mô hình phổ thông, bậc kế tiếp nhận xấp xỉ 0,10×20 000=2 000 kJ; đây là ước lượng, không phải hằng số chính xác cho mọi hệ.
17. Câu 17. A. K biểu thị mức quần thể môi trường có thể hỗ trợ lâu dài với nguồn lực và điều kiện cụ thể.
18. Câu 18. B. Khi tiến gần K, nguồn sống giới hạn làm tốc độ tăng trưởng ròng giảm trong mô hình logistic.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Khi giảm phân, hai allele của cá thể Aa phân li; mỗi giao tử nhận một allele, A hoặc a, chứ không mang đồng thời cả hai. Phép lai Aa×Aa cho 1/4 aa; lai phân tích Aa×aa tạo Aa và aa ngang nhau.
2. Câu 2. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Môi trường cũng ảnh hưởng kiểu hình; đột biến không đồng nghĩa luôn có hại.
3. Câu 3. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Sai. Nguyên phân và giảm phân có số lần phân bào, sản phẩm và vai trò khác nhau.
4. Câu 4. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. Trong mô hình logistic, dN/dt=rN(1−N/K) là một parabol theo N; đạo hàm theo N bằng 0 tại N=K/2 nên đó là mức quần thể có tốc độ tăng tuyệt đối lớn nhất. Dòng năng lượng giảm dần; K phụ thuộc điều kiện sinh thái.

Phần III

1. Câu 1: 100%. AA chỉ tạo giao tử A, aa chỉ tạo giao tử a nên toàn bộ hợp tử F₁ là Aa; với trội hoàn toàn, mọi cá thể Aa đều biểu hiện kiểu hình trội. Đối chiếu OpenStax Biology 2e, §12.3.
2. Câu 2: 1/4=25%.
3. Câu 3: n=2n/2=12 nhiễm sắc thể.
4. Câu 4: TTCG.
5. Câu 5: Kiểu hình lặn có tần số q²=0,09; do đó q=√0,09=0,30 (30%).
6. Câu 6: (650−500)/500×100=30%.

Nguồn tham khảo

• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc đề thi từ năm 2025.
• National Human Genome Research Institute: Talking Glossary of Genetic Terms: thuật ngữ allele, genotype, phenotype, DNA và di truyền.
• OpenStax Biology 2e, Mendel và xác suất di truyền: phép lai đơn gene và quy luật xác suất.
• OpenStax Biology 2e, tăng trưởng và điều hòa quần thể: mô hình logistic và sức chứa môi trường.
• OpenStax Biology 2e §19.1: Hardy–Weinberg p²+2pq+q²=1; recessive homozygote frequency is q² under the stated model.

Số liệu trong câu hỏi sinh thái là giả định; đáp án, phép lai và phép tính đã được tự kiểm tra. Đề chờ giáo viên Sinh học thẩm định.