Ôn thi tốt nghiệp THPT môn Sinh học: Đề số 22 năm 2026 có đáp án chi tiết

Đề ôn tập Sinh học – Đề số 22

Chủ điểm: Tiến hóa và di truyền quần thể. Đề tự biên soạn để luyện tập, không phải đề thi chính thức.

Thời gian gợi ý: 50 phút | Tổng điểm: 10

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Tần số allele trong một quần thể được tính trên
   1. số loài trong hệ sinh thái
   2. số kiểu hình trội
   3. tổng số bản sao allele ở các cá thể
   4. số giao tử đực
2. Trong cân bằng Hardy–Weinberg với hai allele, quan hệ đúng là
   1. p−q=1
   2. p²+q²=1 trong mọi trường hợp
   3. 2pq=1
   4. p+q=1
3. Nếu q=0,2, tần số kiểu gene lặn bệnh trong cân bằng là
   1. 0,20
   2. 0,04
   3. 0,40
   4. 0,64
4. Đột biến có vai trò tiến hóa vì nó
   1. tạo allele mới
   2. luôn tạo kiểu hình thích nghi
   3. hướng allele tới nhu cầu sinh vật
   4. xảy ra có chủ đích
5. Chọn lọc tự nhiên tác động trực tiếp lên đặc điểm biểu hiện, nhưng tiến hóa được đo ở
   1. một cá thể đổi kiểu gene trong đời
   2. đá hóa thạch riêng lẻ
   3. số lượng cơ quan ở một cá thể
   4. sự thay đổi tần số allele của quần thể qua thế hệ
6. Một đợt bão ngẫu nhiên làm giảm mạnh quần thể, khiến tần số allele đổi. Đây là
   1. chọn lọc định hướng
   2. đột biến điểm
   3. phiêu bạt di truyền
   4. dòng gene có hướng
7. Cá thể di cư từ quần thể này sang quần thể khác mang allele mới, đó là
   1. giao phối không ngẫu nhiên
   2. dòng gene
   3. chọn lọc ổn định
   4. đột biến đảo đoạn
8. Giao phối gần thường làm tăng tỉ lệ
   1. đồng hợp tử
   2. dị hợp tử
   3. đột biến mới mỗi thế hệ
   4. allele trội trong mọi locus
9. Đặc điểm tương đồng về cấu trúc cơ bản nhưng khác chức năng ở các loài thường gợi ý
   1. tiến hóa đồng quy duy nhất
   2. không có quan hệ họ hàng
   3. nguồn gốc tiến hóa chung
   4. đột biến giống nhau trong mọi gene
10. Kháng thuốc tăng trong quần thể vi khuẩn sau sử dụng kháng sinh chủ yếu vì
    1. vi khuẩn có biến dị kháng sống sót và sinh sản nhiều hơn
    2. kháng sinh làm từng vi khuẩn chủ động tạo đúng đột biến cần thiết
    3. mọi vi khuẩn đổi allele như nhau
    4. thuốc làm biến dị di truyền biến mất
11. Một quần thể có p=0,7 và q=0,3. Tần số dị hợp tử theo cân bằng là
    1. 0,09
    2. 0,49
    3. 0,70
    4. 0,42
12. Một đặc điểm di truyền giúp cá thể để lại nhiều con hữu thụ hơn làm tăng
    1. số loài trong quần xã ngay lập tức
    2. fitness tương đối
    3. kích thước bộ gene cá thể
    4. đột biến có lợi ở mọi môi trường
13. Nếu tần số allele thay đổi giữa các thế hệ, quần thể
    1. không còn sinh sản
    2. chắc chắn hình thành loài mới ngay
    3. đang tiến hóa theo nghĩa di truyền quần thể
    4. đã đạt cân bằng
14. Chọn lọc ổn định thường ưu tiên
    1. kiểu hình trung gian
    2. cả hai cực đoan
    3. một cực đoan duy nhất
    4. kiểu hình ngẫu nhiên mỗi thế hệ
15. Một quần thể 1000 cá thể có 160 cá thể biểu hiện kiểu hình lặn, giả sử cân bằng. q là
    1. 0,04
    2. 0,16
    3. 0,8
    4. 0,4
16. Địa lí ngăn dòng gene lâu dài giữa hai nhóm có thể thúc đẩy
    1. chấm dứt đột biến
    2. tăng giao phối ngẫu nhiên giữa hai nhóm
    3. mất mọi biến dị ngay
    4. phân hóa quần thể
17. Chọn lọc tự nhiên làm thay đổi allele vì cá thể mang kiểu gene khác nhau có thể khác về
    1. nguồn gốc mặt trời
    2. sống sót và sinh sản
    3. môi trường địa chất toàn cầu
    4. số chromosome của loài khác
18. Một biến dị mắc phải do luyện tập cơ bắp nhưng không đổi DNA thường
    1. không truyền trực tiếp cho đời con như allele di truyền
    2. được di truyền qua giao tử chắc chắn
    3. luôn trở thành đột biến có lợi
    4. làm đổi tần số allele toàn quần thể ngay

Phần II. Trắc nghiệm đúng/sai

Một quần thể giả định có hai allele A và a.

1. Tần số allele p và q thỏa p+q=1.
2. Trong cân bằng Hardy–Weinberg, tần số kiểu gene dị hợp là p²+q².
3. Nếu q=0,2 thì q²=0,04.
4. Cân bằng Hardy–Weinberg giả định không có chọn lọc, đột biến, di nhập gene và các điều kiện khác.

Theo dõi biến đổi di truyền giữa các thế hệ.

1. Thay đổi tần số allele qua các thế hệ là bằng chứng tiến hóa ở cấp quần thể.
2. Một cá thể tự tiến hóa trong đời chỉ bằng cách tăng cơ bắp.
3. Đột biến có thể tạo allele mới.
4. Chọn lọc tự nhiên tạo biến dị đúng theo nhu cầu của sinh vật.

Xét các cơ chế làm đổi tần số allele.

1. Di cư giữa quần thể có thể gây dòng gene.
2. Phiêu bạt di truyền thường có ảnh hưởng tương đối mạnh hơn ở quần thể nhỏ.
3. Giao phối gần thường làm tăng tỉ lệ dị hợp tử.
4. Chọn lọc tự nhiên có thể làm allele liên quan thành công sinh sản tăng tần số.

Giả sử quần thể đang ở cân bằng Hardy–Weinberg.

1. Nếu p=0,7 và q=0,3 thì 2pq=0,42.
2. Nếu kiểu hình lặn chiếm 16%, q bằng 0,16.
3. Giao phối không ngẫu nhiên có thể làm thay đổi tỉ lệ kiểu gene.
4. Mọi quần thể tự nhiên đều thỏa đầy đủ giả định cân bằng.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Nếu q=0,3 trong cân bằng Hardy–Weinberg, q² bằng bao nhiêu?
2. Với p=0,8 và q=0,2, 2pq bằng bao nhiêu?
3. Trong mô hình hai allele, p=0,65. q bằng bao nhiêu?
4. Kiểu hình lặn chiếm 9% cân bằng. Tần số allele lặn q là bao nhiêu?
5. Nêu tên cơ chế trao đổi allele do cá thể nhập cư.
6. Đơn vị tiến hóa di truyền là cá thể hay quần thể?

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1: C. Allele frequency là tỉ lệ allele đó trong toàn bộ bản sao allele của locus.
2. Câu 2: D. Tổng tần số hai allele ở locus bằng 1.
3. Câu 3: B. q²=(0,2)²=0,04.
4. Câu 4: A. Đột biến là nguồn nguyên liệu sơ cấp tạo biến dị di truyền.
5. Câu 5: D. Chọn lọc ảnh hưởng sống sót/sinh sản; thay đổi di truyền thể hiện ở quần thể.
6. Câu 6: C. Biến động ngẫu nhiên đặc biệt mạnh ở quần thể nhỏ là phiêu bạt di truyền.
7. Câu 7: B. Di cư trao đổi allele giữa các quần thể là dòng gene.
8. Câu 8: A. Giao phối giữa họ hàng làm tăng đồng hợp, có thể bộc lộ allele lặn.
9. Câu 9: C. Cơ quan tương đồng phản ánh nguồn gốc chung, dù chức năng có thể phân hóa.
10. Câu 10: A. Kháng sinh là tác nhân chọn lọc; biến dị kháng có trước hoặc phát sinh ngẫu nhiên.
11. Câu 11: D. 2pq=2×0,7×0,3=0,42.
12. Câu 12: B. Fitness trong tiến hóa gắn với đóng góp sinh sản tương đối.
13. Câu 13: C. Tiến hóa vi mô được nhận diện bằng thay đổi tần số allele qua thế hệ.
14. Câu 14: A. Chọn lọc ổn định giảm thành công của hai cực trị và duy trì trung bình.
15. Câu 15: D. q²=0,16 nên q=√0,16=0,4.
16. Câu 16: D. Cách li làm giảm trao đổi allele và cho phép quần thể phân hóa.
17. Câu 17: B. Thành công sinh sản khác nhau làm thay đổi đóng góp allele ở thế hệ sau.
18. Câu 18: A. Đặc điểm mắc phải không truyền theo Mendel nếu không có biến đổi di truyền ở dòng mầm.

Phần II

1. Đúng. Tổng tần số allele ở locus bằng 1.
2. Sai. Tần số dị hợp là 2pq; p²+q² là tổng tần số hai kiểu đồng hợp.
3. Đúng. Bình phương 0,2 bằng 0,04.
4. Đúng. Mô hình cân bằng cần các điều kiện lý tưởng, gồm quần thể lớn và giao phối ngẫu nhiên.
5. Đúng. Tiến hóa vi mô được mô tả bằng đổi tần số allele.
6. Sai. Tiến hóa di truyền được theo dõi ở quần thể qua thế hệ.
7. Đúng. Đột biến cung cấp biến dị di truyền mới.
8. Sai. Chọn lọc sàng lọc biến dị; không hướng đột biến theo nhu cầu.
9. Đúng. Cá thể nhập cư hoặc xuất cư trao đổi allele giữa quần thể.
10. Đúng. Ngẫu nhiên lấy mẫu allele gây dao động tương đối lớn ở quần thể nhỏ.
11. Sai. Giao phối gần thường tăng đồng hợp tử.
12. Đúng. Cá thể mang allele đó để lại nhiều hậu duệ hơn trong điều kiện đang xét.
13. Đúng. 2×0,7×0,3=0,42.
14. Sai. q²=0,16 nên q=0,4.
15. Đúng. Nó thường ảnh hưởng thành phần kiểu gene; riêng giao phối gần tăng đồng hợp.
16. Sai. Quần thể tự nhiên chịu các lực tiến hóa và điều kiện không lý tưởng.

Phần III

1. Câu 1: 0,09. 0,3²=0,09.
2. Câu 2: 0,32. 2×0,8×0,2=0,32.
3. Câu 3: 0,35. q=1−p=0,35.
4. Câu 4: 0,3. q²=0,09 nên q=0,3.
5. Câu 5: Dòng gene. Nhập cư đưa allele giữa các quần thể.
6. Câu 6: Quần thể. Tần số allele được so sánh ở cấp quần thể qua thế hệ.

Tài liệu tham khảo

• https://openstax.org/books/biology-2e/pages/19-1-population-evolution
• https://openstax.org/books/biology-2e/pages/19-2-population-genetics
• OpenStax Biology 2e, 18.1: Understanding Evolution.
• OpenStax Biology 2e, 20.2: Determining Evolutionary Relationships.