Đề ôn tập Địa lí số 24: Tỉ lệ bản đồ và cự li giao thông

Đề tự biên soạn, không phải đề thi chính thức. Bản đồ và tuyến đường trong bài là giả định. Tỉ lệ bản đồ 1:500 000 nghĩa là 1 cm trên bản đồ tương ứng 5 km ngoài thực địa. Các đoạn đường bộ có thể dài hơn khoảng cách đường thẳng do địa hình và hình dạng mạng lưới.

Ba cặp điểm và hành trình giả định

Cặp điểm	Khoảng cách trên bản đồ (cm)	Cự li đường bộ (km)	Thời gian đi (phút)
A–B	8,0	52	80
A–C	6,4	45	60
B–C	10,0	70	105

Thời gian trong bảng chỉ là thời gian giả định trên tuyến đã nêu. Khi tính tốc độ trung bình, không tính thời gian dừng; đây không phải cam kết về thời gian di chuyển ngoài thực tế.

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Khoảng cách đường thẳng A–B theo tỉ lệ bản đồ là: A. 40 km; B. 52 km; C. 8 km; D. 400 km.
2. Câu 2. Khoảng cách đường thẳng A–C là: A. 45 km; B. 32 km; C. 6,4 km; D. 320 km.
3. Câu 3. Trên bản đồ tỉ lệ 1:500 000, 1 cm² biểu thị diện tích thực gần bằng: A. 5 km²; B. 10 km²; C. 25 km²; D. 50 km².
4. Câu 4. Chênh lệch giữa cự li đường bộ A–B và khoảng cách đường thẳng A–B là: A. 8 km; B. 10 km; C. 11 km; D. 12 km.
5. Câu 5. Trong ba cặp điểm, cự li đường bộ dài nhất là: A. B–C; B. A–B; C. A–C; D. bằng nhau.
6. Câu 6. Tốc độ trung bình trên tuyến A–C theo dữ liệu là: A. 32 km/h; B. 45 km/h; C. 52 km/h; D. 60 km/h.
7. Câu 7. Hệ số vòng tuyến A–B, tính bằng cự li đường bộ chia khoảng cách đường thẳng, là: A. 0,77; B. 1,00; C. 1,30; D. 2,00.
8. Câu 8. Thời gian tuyến B–C dài hơn A–B bao nhiêu phần trăm so với thời gian A–B? A. 25,0%; B. 31,3%; C. 40,0%; D. 56,3%.
9. Câu 9. Khoảng cách đường thẳng B–C trên thực địa là: A. 50 km; B. 70 km; C. 10 km; D. 500 km.
10. Câu 10. Cự li đường bộ A–B dài hơn cự li A–C: A. 5 km; B. 7 km; C. 10 km; D. 12 km.
11. Câu 11. Nhận xét nào đúng về ba tuyến? A. Cự li đường bộ luôn bằng cự li đường thẳng; B. Tuyến dài nhất luôn nhanh nhất; C. Các tuyến đường bộ trong bảng đều dài hơn khoảng cách đường thẳng tương ứng; D. Bản đồ cho biết chính xác tình trạng giao thông hiện tại.
12. Câu 12. Bản đồ tỉ lệ nhỏ thường thể hiện: A. khu vực hẹp với nhiều chi tiết; B. chỉ một tuyến phố; C. mọi công trình theo đúng kích thước; D. khu vực rộng hơn nhưng lược giản nhiều chi tiết.
13. Câu 13. Nếu tỉ lệ bản đồ đổi thành 1:1 000 000 thì 1 cm biểu thị: A. 10 km; B. 5 km; C. 1 km; D. 100 km.
14. Câu 14. Thời gian A–B đổi ra giờ là: A. 0,8 giờ; B. 1 giờ 20 phút; C. 1,5 giờ; D. 2 giờ.
15. Câu 15. Lý do tuyến đường bộ thường khác khoảng cách thẳng là: A. tỉ lệ bản đồ không có mẫu số; B. khoảng cách thẳng luôn sai; C. tuyến phải theo địa hình, sông ngòi, công trình và mạng lưới hiện hữu; D. mọi đường đều được thiết kế vòng.
16. Câu 16. Khi đo khoảng cách trên bản đồ giấy, thao tác đúng là: A. bỏ qua tỉ lệ; B. dùng thước đo diện tích; C. đổi cm thành m trực tiếp; D. đo độ dài bản đồ rồi áp dụng đúng mẫu số tỉ lệ.
17. Câu 17. Tốc độ tuyến A–C cao hơn tuyến A–B bao nhiêu phần trăm so với A–B? A. 15,4%; B. 13,3%; C. 6,0%; D. 86,7%.
18. Câu 18. Để chọn tuyến đi phù hợp ngoài thực tế, cần bổ sung: A. màu sắc bản đồ; B. tình trạng đường, lưu lượng, thời tiết và thời điểm đi; C. chỉ khoảng cách đường thẳng; D. tên bản đồ.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Tỉ lệ và quy đổi

1. Ở tỉ lệ 1:500 000, 8 cm ứng với 40 km.
2. Ở tỉ lệ đó, 1 cm² ứng với 25 km².
3. Với hệ số vòng tuyến A–C bằng 45/32≈1,41, quãng đường bộ dài hơn khoảng cách thẳng xấp xỉ 41%.
4. Nếu phóng to bản in gấp đôi nhưng vẫn giữ tỉ lệ số 1:500 000, tỉ lệ ghi trên bản in vẫn chính xác.

Câu 2. Cự li và thời gian

1. Trong bảng, tuyến B–C có cự li đường bộ lớn nhất.
2. Theo bảng, tốc độ trung bình ước tính trên tuyến B–C cao hơn tuyến A–B khoảng 1 km/h.
3. Theo bảng, hành trình A–B dài hơn hành trình A–C 20 phút.
4. Thời gian đi có thể thay đổi theo tình trạng giao thông và điều kiện thực tế.

Câu 3. Đọc bản đồ

1. Khoảng cách đường thẳng và cự li theo mạng lưới là hai đại lượng khác nhau.
2. Bản đồ tỉ lệ nhỏ thường thể hiện nhiều chi tiết hơn bản đồ tỉ lệ lớn ở cùng khổ giấy.
3. Phép chiếu bản đồ có thể gây biến dạng về diện tích, hình dạng, khoảng cách hoặc phương hướng.
4. Một bản đồ giao thông cũ luôn mô tả đúng mạng lưới hiện nay.

Câu 4. Sử dụng số liệu

1. Hệ số vòng tuyến A–B xấp xỉ 1,30.
2. Tốc độ tính từ cự li và thời gian trong bảng là trung bình theo giả định của đề.
3. Có thể dùng tốc độ này đảm bảo thời gian cho mọi chuyến đi tương lai.
4. Để lập lịch đi thực tế nên kiểm tra điều kiện đường và giao thông hiện tại.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Một vùng chiếm 3,2 cm² trên bản đồ. Ước tính diện tích thực theo tỉ lệ đã cho (km²).
2. Câu 2: Tính tốc độ trung bình của hành trình A–B theo bảng (km/h).
3. Câu 3: Nếu đi liên tiếp hai chặng A–B và B–C, tổng thời gian theo bảng là bao nhiêu phút?
4. Câu 4: Tính tỉ số tổng cự li đường bộ của ba tuyến chia cho tổng khoảng cách đường thẳng tương ứng; làm tròn hai chữ số thập phân.
5. Câu 5: Tính tổng cự li đường bộ của cả ba tuyến (km).
6. Câu 6: Nêu một yếu tố bản đồ cần lưu ý khi so sánh diện tích giữa các vùng rộng khác nhau.

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. A. Mỗi cm ứng với 5 km, nên 8×5=40 km đường thẳng.
2. Câu 2. B. Dùng chiều dài bản đồ nhân 5 km/cm: 6,4×5=32 km.
3. Câu 3. C. Tỉ lệ tuyến tính 1 cm tương ứng 5 km, nên diện tích quy đổi theo bình phương: 5×5=25 km².
4. Câu 4. D. Lấy cự li đường bộ 52 km trừ khoảng cách thẳng 40 km, được 12 km.
5. Câu 5. A. B–C dài 70 km, lớn hơn A–B (52 km) và A–C (45 km).
6. Câu 6. B. 45 km trong 60 phút, tức 1 giờ, cho tốc độ trung bình 45 km/h.
7. Câu 7. C. 52/40=1,30; đường bộ dài hơn khoảng cách thẳng khoảng 30% theo tỉ lệ này.
8. Câu 8. B. Thời gian chênh lệch là 105−80=25 phút; so với 80 phút, mức tăng là 25/80×100%=31,25%, xấp xỉ 31,3%.
9. Câu 9. A. Theo tỉ lệ 5 km/cm, 10×5=50 km đường thẳng.
10. Câu 10. B. Lấy tuyến A–B trừ A–C: 52−45=7 km.
11. Câu 11. C. Cả ba cự li đường bộ đều lớn hơn khoảng cách thẳng tính từ bản đồ; bảng không cho tình trạng giao thông trực tiếp.
12. Câu 12. D. Tỉ lệ nhỏ bao quát phạm vi rộng hơn ở cùng kích thước bản đồ và thường phải lược bỏ chi tiết nhỏ.
13. Câu 13. A. 1:1 000 000 có 1 cm ứng với 1 000 000 cm=10 km.
14. Câu 14. B. 80 phút=60+20 phút, tức 1 giờ 20 phút.
15. Câu 15. C. Đường thực tế phải nối các điểm theo điều kiện địa hình và hạ tầng; vì thế không nhất thiết trùng đường thẳng.
16. Câu 16. D. Đo chiều dài trên bản đồ rồi nhân hệ số quy đổi đúng theo mẫu số tỉ lệ; cần giữ thống nhất đơn vị.
17. Câu 17. A. Tốc độ A–B là 52/(80/60)=39 km/h; A–C là 45 km/h. Phần trăm cao hơn so với A–B: (45−39)/39×100%≈15,4%.
18. Câu 18. B. Thời gian và lựa chọn tuyến thực tế còn phụ thuộc tình trạng đường, mật độ xe và thời tiết tại thời điểm đi.

Phần II

1. Câu 1: a) Đúng: 8×5=40 km. b) Đúng: diện tích quy đổi theo bình phương tỉ lệ, 5²=25 km²/cm². c) Đúng: 45/32≈1,41; phần vượt quá 1 là 0,41, nên quãng đường bộ dài hơn khoảng cách thẳng khoảng 41%. d) Sai: phóng to bản in gấp đôi làm mỗi độ dài trên giấy tăng gấp đôi; cùng khoảng cách thực địa khi đó tương ứng tỉ lệ 1:250 000, nên số 1:500 000 cũ không còn chính xác.
2. Câu 2: a) Đúng; b) Đúng: B–C có tốc độ 70/(105/60)=40 km/h; A–B có 52/(80/60)=39 km/h, nên B–C cao hơn khoảng 1 km/h. c) Đúng; d) Đúng. Bảng ghi 80 phút và 60 phút, chênh lệch 20 phút; điều kiện thực địa vẫn có thể làm thời gian đổi khác.
3. Câu 3: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai. Tỉ lệ nhỏ lược giản chi tiết; phép chiếu có biến dạng và dữ liệu giao thông cần cập nhật.
4. Câu 4: a) Đúng; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng. Tốc độ là phép tính theo dữ liệu giả định, không phải bảo đảm thời gian chuyến đi sau này.

Phần III

1. Câu 1: Tỉ lệ diện tích là 5²=25 km²/cm²; 3,2×25=80 km².
2. Câu 2: 52 km/(80/60 h)=39 km/h.
3. Câu 3: 80+105=185 phút.
4. Câu 4: Tổng cự li đường bộ là 167 km; tổng khoảng cách thẳng là 40+32+50=122 km. Tỉ số 167/122≈1,37.
5. Câu 5: 52+45+70=167 km.
6. Câu 6: Nêu một yếu tố hợp lí, ví dụ phép chiếu bản đồ, vĩ độ, quy ước ranh giới vùng, đơn vị và cách đo; phép chiếu có thể làm biến dạng diện tích nên cần thống nhất phương pháp.

Tài liệu tham chiếu và phạm vi kiểm chứng

• USGS: Map projections — phép chiếu chuyển bề mặt cong lên mặt phẳng và tạo ra biến dạng nhất định.
• USGS: What is map scale? — cách diễn giải tỉ lệ bản đồ và quy đổi khoảng cách.
• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 — định hướng dạng thức và bối cảnh câu hỏi.

Các kết quả tính toán và quy đổi diện tích theo bình phương tỉ lệ đã được đối chiếu lại. Bản đồ và hành trình là giả định. Đề còn chờ giáo viên Địa lí thẩm định độc lập.