Đề ôn tập Địa lí số 18: Nhiệt độ bề mặt và không gian đô thị

Đề tự biên soạn, không phải đề thi chính thức. Bảng dưới là số liệu giả định về ba khu vực của một đô thị, thu nhận cùng thời điểm ban ngày. Nhiệt độ nêu trong bảng là nhiệt độ bề mặt ước tính từ ảnh vệ tinh, không phải nhiệt độ không khí tại trạm.

Khu vực	Bề mặt xây dựng	Độ che phủ cây xanh	Nhiệt độ bề mặt ban ngày
Trung tâm	80%	10%	42°C
Khu dân cư	55%	25%	36°C
Ngoại vi	30%	45%	32°C

Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

1. Câu 1. Khu vực có nhiệt độ bề mặt ban ngày cao nhất trong bảng là: A. trung tâm; B. khu dân cư; C. ngoại vi; D. cả ba bằng nhau.
2. Câu 2. Chênh lệch nhiệt độ bề mặt giữa trung tâm và ngoại vi là: A. 5°C; B. 10°C; C. 15°C; D. 20°C.
3. Câu 3. Theo bảng, độ che phủ cây xanh ở khu dân cư là: A. 10%; B. 25%; C. 30%; D. 45%.
4. Câu 4. Từ bảng có thể mô tả chính xác nhất rằng: A. cây xanh là nguyên nhân duy nhất làm nhiệt độ giảm; B. nhiệt độ không khí trung tâm chắc chắn là 42°C; C. khu ngoại vi luôn lạnh hơn mọi thời điểm; D. trong ba khu vực được khảo sát, phần xây dựng nhiều hơn và cây xanh ít hơn đi cùng nhiệt độ bề mặt cao hơn.
5. Câu 5. Nhiệt độ bề mặt thu từ vệ tinh khác nhiệt độ không khí vì: A. cảm biến quan sát bề mặt mà nó nhìn thấy, còn nhiệt độ không khí đo trạng thái của không khí; B. hai đại lượng luôn bằng nhau; C. vệ tinh chỉ đo gió; D. nhiệt độ bề mặt không có đơn vị.
6. Câu 6. Để so sánh ba khu vực, việc thu ảnh cùng thời điểm ban ngày giúp: A. loại bỏ mọi sai số; B. giảm ảnh hưởng khác biệt về thời điểm đo; C. chứng minh quan hệ nhân quả; D. thay thế hoàn toàn trạm đo.
7. Câu 7. Giải pháp quy hoạch có thể giúp giảm phơi nhiễm nhiệt ở khu dân cư là: A. tăng diện tích mái tối màu; B. phủ kín đất trống bằng bê tông; C. bổ sung cây bóng mát, mặt thấm nước và không gian công cộng phù hợp; D. thu hẹp mọi không gian xanh.
8. Câu 8. Kết nối các công viên bằng hành lang cây xanh có thể: A. làm biến mất mọi đợt nóng; B. thay thế hoàn toàn hệ thống thoát nước; C. đảm bảo mọi nhà đều cùng nhiệt độ; D. tăng tính liên tục của không gian xanh và cải thiện tiện nghi tại chỗ.
9. Câu 9. Nhiệt độ bề mặt trung tâm cao hơn khu dân cư bao nhiêu phần trăm so với khu dân cư? A. 14,3%; B. 16,7%; C. 6,0%; D. 10,0%.
10. Câu 10. Khi lập bản đồ phân bố nhiệt độ, cần có: A. chỉ tên thành phố; B. đơn vị, thời điểm, chú giải và nguồn dữ liệu; C. biểu đồ tròn không số liệu; D. danh sách không có vị trí.
11. Câu 11. Mối quan hệ giữa tỉ lệ bề mặt xây dựng và nhiệt độ trong bảng: A. chứng minh chắc chắn chỉ có một nguyên nhân; B. không cho phép mô tả xu hướng nào; C. cho thấy xu hướng đồng biến trong ba quan sát, nhưng chưa tự chứng minh nguyên nhân; D. chứng minh mọi đô thị có cùng quy luật định lượng.
12. Câu 12. Khi thiết kế khảo sát nhiệt đô thị, nên bổ sung dữ liệu nào để giải thích khác biệt giữa các khu vực? A. màu bìa bản đồ; B. số ngày trong tuần; C. tên đường không có tọa độ; D. vật liệu mái, bóng râm, độ ẩm, thời gian đo và đặc điểm sử dụng đất.
13. Câu 13. Bề mặt xây dựng ở trung tâm cao hơn khu dân cư bao nhiêu điểm phần trăm? A. 25; B. 10; C. 15; D. 5.
14. Câu 14. Khi đánh giá nguy cơ nóng đối với cư dân, cần xem xét thêm: A. chỉ diện tích đô thị; B. nhóm dễ tổn thương, khả năng tiếp cận nơi mát và thời gian phơi nhiễm; C. duy nhất độ cao tòa nhà; D. chỉ nhiệt độ trung bình năm.
15. Câu 15. Từ ba điểm dữ liệu ở bảng, kết luận hợp lí nhất là: A. cây xanh chắc chắn làm giảm đúng 10°C ở mọi nơi; B. khu vực xây dựng là nguyên nhân duy nhất; C. có tương quan quan sát được, cần thêm dữ liệu để kiểm tra nguyên nhân và các yếu tố khác; D. nhiệt độ không liên quan bề mặt.
16. Câu 16. Nếu trình bày kết quả trên bản đồ, màu sắc cần: A. thay đổi không theo giá trị; B. không có chú giải; C. dùng cùng một màu cho mọi mức; D. có thang chú giải nhất quán với đơn vị nhiệt độ.
17. Câu 17. Nếu diện tích ba khu vực không bằng nhau, muốn ước tính độ che phủ cây xanh của toàn đô thị cần: A. lấy trung bình cộng ba tỉ lệ trong mọi trường hợp; B. tính trung bình có trọng số theo diện tích từng khu vực; C. chỉ dùng nhiệt độ bề mặt trung tâm; D. lấy tỉ lệ của khu vực có nhiều cây nhất.
18. Câu 18. Kế hoạch thích ứng nhiệt ở đô thị nên: A. chỉ mở rộng đường xe chạy; B. kết hợp không gian xanh, thiết kế bề mặt, cảnh báo và hỗ trợ nhóm dễ tổn thương; C. thay mọi cây bằng mái che kín; D. chỉ đo nhiệt độ một lần.

Phần II. Đúng/Sai

Câu 1. Đọc bảng nhiệt độ

1. Trung tâm có nhiệt độ bề mặt 42°C.
2. Giá trị 42°C ở trung tâm là nhiệt độ bề mặt ban ngày, không phải nhiệt độ không khí tại trạm.
3. Khoảng chênh giữa nhiệt độ bề mặt cao nhất và thấp nhất trong bảng là 8°C.
4. Độ che phủ cây xanh trung bình của ba khu vực xấp xỉ 26,7%.

Câu 2. Đo đạc và viễn thám

1. Ảnh vệ tinh có thể quan sát nhiệt độ bề mặt trên phạm vi rộng; thông tin tại mặt đất vẫn cần để kiểm chứng điều kiện địa phương.
2. Thời điểm thu ảnh có thể ảnh hưởng kết quả so sánh nhiệt độ.
3. Chú giải và đơn vị giúp diễn giải bản đồ định lượng.
4. Một ảnh đơn lẻ luôn đủ để chứng minh nguyên nhân của chênh lệch nhiệt độ.

Câu 3. Bề mặt đô thị và thích ứng

1. Bề mặt xây dựng và cây xanh có xu hướng đối lập trong ba hàng số liệu này.
2. Bảng chứng minh quan hệ nhân quả áp dụng cho mọi đô thị.
3. Cây bóng mát và mặt thấm nước là những lựa chọn có thể cân nhắc trong quy hoạch.
4. Đánh giá nguy cơ nóng cần xét cả mức phơi nhiễm và tính dễ tổn thương.

Câu 4. Diễn giải dữ liệu

1. Nhiệt độ bề mặt ước tính từ ảnh vệ tinh là nhiệt độ lớp không khí tiêu chuẩn ở độ cao 2 m.
2. Ba quan sát cho thấy nhiệt độ giảm từ trung tâm đến ngoại vi trong bảng.
3. Muốn suy rộng kết luận cần xem xét thời điểm, số mẫu và đặc điểm bề mặt.
4. Ba khu vực có cùng nhiệt độ vì cùng thuộc một đô thị.

Phần III. Trả lời ngắn

1. Câu 1: Tại trung tâm, bề mặt xây dựng cao hơn độ che phủ cây xanh bao nhiêu điểm phần trăm?
2. Câu 2: Độ che phủ cây xanh ở khu dân cư cao hơn trung tâm bao nhiêu phần trăm so với trung tâm?
3. Câu 3: Tỉ lệ bề mặt xây dựng ở ngoại vi bằng bao nhiêu phần trăm so với trung tâm?
4. Câu 4: Tính nhiệt độ bề mặt trung bình của ba khu vực (°C).
5. Câu 5: Tính chênh lệch nhiệt độ giữa trung tâm và khu dân cư (°C).
6. Câu 6: Độ che phủ cây xanh ở ngoại vi gấp bao nhiêu lần trung tâm?

Đáp án và lời giải

Phần I

1. Câu 1. A. Trong bảng, trung tâm có giá trị 42°C, cao hơn hai khu vực còn lại.
2. Câu 2. B. 42−32=10°C chênh lệch giữa trung tâm và ngoại vi.
3. Câu 3. B. Đọc hàng khu dân cư và cột độ che phủ cây xanh: giá trị là 25%.
4. Câu 4. D. Đây là mô tả đúng mẫu số liệu; chưa đủ để khẳng định cây xanh là nguyên nhân duy nhất.
5. Câu 5. A. Vệ tinh ước tính nhiệt độ bề mặt vật liệu quan sát; nhiệt độ không khí là phép đo đại lượng khác.
6. Câu 6. B. Lấy ảnh cùng thời điểm giúp hạn chế khác biệt do thời gian trong ngày, nhưng không xóa mọi sai số.
7. Câu 7. C. Cây bóng mát và bề mặt thấm là các biện pháp quy hoạch có thể giảm phơi nhiễm nhiệt tại chỗ.
8. Câu 8. D. Hành lang xanh nối các không gian cây cối, có thể tăng liên tục sinh thái và tiện nghi đô thị.
9. Câu 9. B. Mức chênh lệch là 42−36=6°C; so với 36°C tại khu dân cư, tỉ lệ cao hơn là 6/36×100≈16,7%.
10. Câu 10. B. Các yếu tố này giúp người đọc biết đại lượng, lúc đo, cách mã hóa và xuất xứ dữ liệu.
11. Câu 11. C. Trong ba hàng, tỉ lệ xây dựng và nhiệt độ cùng giảm dần từ trung tâm ra ngoại vi; đây chưa phải bằng chứng nhân quả.
12. Câu 12. D. Vật liệu, bóng râm, độ ẩm và thời điểm có thể cùng liên quan đến số đo bề mặt.
13. Câu 13. A. 80%−55%=25 điểm phần trăm, là phần chênh lệch giữa hai tỉ lệ bề mặt xây dựng.
14. Câu 14. B. Cùng mức nhiệt nhưng mức rủi ro còn phụ thuộc phơi nhiễm và khả năng ứng phó của cư dân.
15. Câu 15. C. Ba quan sát cho thấy mối liên hệ, nhưng chưa kiểm soát các yếu tố khác để khẳng định nguyên nhân.
16. Câu 16. D. Thang màu cần gắn với giá trị và đơn vị nhất quán để bản đồ có thể đọc được.
17. Câu 17. B. Nếu quy mô diện tích các khu vực khác nhau, cần tính diện tích cây xanh từng khu vực trên tổng diện tích; trung bình cộng đơn giản sẽ không đại diện chính xác cho toàn đô thị.
18. Câu 18. B. Thích ứng hiệu quả cần phối hợp giải pháp không gian và hỗ trợ đúng nhóm chịu tác động.

Phần II

1. Câu 1. a Đúng; b Đúng; c Sai; d Đúng. Số đo 42°C là nhiệt độ bề mặt ban ngày ở trung tâm; khoảng biến thiên là 42−32=10°C, không phải 8°C; trung bình cộng cây xanh là (10+25+45)/3≈26,7%.
2. Câu 2. a Đúng; b Đúng; c Đúng; d Sai. Ảnh vệ tinh ước tính nhiệt độ bề mặt, còn thông tin tại mặt đất giúp kiểm tra điều kiện cụ thể; thời điểm thu ảnh có thể ảnh hưởng so sánh; chú giải và đơn vị hỗ trợ diễn giải; một ảnh đơn lẻ không chứng minh được nguyên nhân.
3. Câu 3. a Đúng; b Sai; c Đúng; d Đúng. Bảng chỉ cho thấy ba quan sát; quy hoạch và đánh giá rủi ro cần thêm bằng chứng và bối cảnh.
4. Câu 4. a Sai; b Đúng; c Đúng; d Sai. Số đo là nhiệt độ bề mặt ban ngày; các khu vực trong bảng có giá trị khác nhau.

Phần III

1. Câu 1: 80%-10%=70 điểm phần trăm.
2. Câu 2: (25%-10%)/10%×100%=150%.
3. Câu 3: 30%/80%×100%=37,5%.
4. Câu 4: (42+36+32)/3≈36,7°C.
5. Câu 5: 42−36=6°C.
6. Câu 6: 45%/10%=4,5 lần.

Tài liệu tham chiếu

• NASA Earth Observatory: nhiệt độ bề mặt đất khác với nhiệt độ không khí.
• Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT: cấu trúc định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025.

Bảng đô thị là dữ liệu giả định. Các phép tính đã được đối chiếu; nhận xét về quan hệ giữa lớp phủ và nhiệt độ chỉ mô tả ba khu vực trong bảng, không suy rộng thành quan hệ nhân quả. Bài còn chờ giáo viên Địa lí thẩm định.