Đề luyện tập về thông khí, trao đổi khí ở phế nang và mô, vận chuyển O₂/CO₂ trong máu. Các áp suất riêng phần trong câu hỏi là dữ liệu mô hình; khí khuếch tán theo gradient áp suất riêng phần.
ĐỀ ÔN THI TỐT NGHIỆP THPT MÔN SINH HỌC – ĐỀ SỐ 7
Thời gian: 50 phút. Gồm 18 câu nhiều lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý), 6 câu trả lời ngắn; thang điểm tham khảo cấu trúc 2025 là 4,5 + 4,0 + 1,5 điểm.
Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn
- Câu 1. Ở người, nơi trao đổi O₂ và CO₂ giữa không khí với máu chủ yếu là
A. khí quản B. các phế nang C. thanh quản D. khoang mũi - Câu 2. Trong phổi, O₂ khuếch tán từ phế nang vào máu mao mạch vì
A. áp suất riêng phần O₂ ở phế nang cao hơn máu đến phổi B. tế bào phế nang chủ động bơm O₂ vào máu bằng ATP C. áp suất riêng phần O₂ ở máu cao hơn phế nang D. hemoglobin tự tạo ra O₂ - Câu 3. Ở mô đang hô hấp, CO₂ khuếch tán từ tế bào vào máu chủ yếu vì
A. áp suất riêng phần CO₂ tại mô cao hơn máu động mạch đến mô B. áp suất riêng phần CO₂ trong máu luôn bằng 0 C. CO₂ được bơm chủ động qua màng tế bào D. O₂ đẩy CO₂ ra khỏi mô bằng phản ứng hóa học trực tiếp - Câu 4. Thông khí phổi là quá trình
A. máu chảy qua mao mạch phổi B. O₂ gắn vào hemoglobin C. CO₂ chuyển thành bicarbonate trong hồng cầu D. không khí được đưa vào và ra khỏi phổi - Câu 5. Tưới máu (perfusion) tại phổi chỉ
A. dòng máu qua mao mạch quanh phế nang B. dòng khí qua khí quản C. sự co giãn lồng ngực D. trao đổi chất qua thành ruột - Câu 6. Bề mặt trao đổi khí phế nang hiệu quả một phần vì có
A. màng mỏng, diện tích lớn và thấm khí B. thành dày, diện tích nhỏ C. lớp sừng không thấm nước D. không có mao mạch - Câu 7. Phần lớn O₂ trong máu được vận chuyển
A. dưới dạng bicarbonate B. hòa tan tự do trong huyết tương C. gắn thuận nghịch với hemoglobin trong hồng cầu D. trong tiểu cầu - Câu 8. Phần lớn CO₂ từ mô về phổi được vận chuyển trong máu dưới dạng
A. O₂ hòa tan B. ion bicarbonate (HCO₃⁻) C. glucose D. khí tự do trong động mạch - Câu 9. Khi hít vào bình thường, cơ hoành thường
A. giãn và nâng lên, làm tăng thể tích lồng ngực B. co và nâng lên, đẩy khí vào phổi C. không thay đổi vị trí D. co và hạ xuống, làm tăng thể tích lồng ngực - Câu 10. Khi thể tích khoang ngực tăng trong hít vào, áp suất trong phổi giảm tương đối so với khí quyển, khiến
A. khí bị đẩy ra ngoài B. không khí đi vào phổi C. máu ngừng lưu thông D. O₂ chuyển thành CO₂ - Câu 11. “Hô hấp ngoài” thường chỉ sự trao đổi khí
A. giữa máu và tế bào cơ B. giữa ti thể và tế bào chất C. giữa phế nang và máu mao mạch phổi D. giữa ruột non và máu - Câu 12. “Hô hấp trong” thường chỉ sự trao đổi khí
A. giữa khí quyển và khoang mũi B. giữa máu hệ thống và các mô C. giữa phế nang và khí quản D. giữa không khí và mặt ngoài da - Câu 13. Một mô hình ghi P(O₂) phế nang = 100 mmHg và P(O₂) máu mao mạch phổi đến = 40 mmHg. Hướng khuếch tán ròng của O₂ là
A. từ máu vào phế nang B. không khuếch tán vì áp suất bằng nhau C. từ phế nang vào máu D. chỉ theo hướng tế bào máu ra phế nang - Câu 14. Ở phổi, P(CO₂) máu mao mạch đến = 45 mmHg và P(CO₂) phế nang = 40 mmHg. Hướng khuếch tán ròng của CO₂ là
A. từ phế nang vào máu B. không đổi hướng theo gradient C. từ máu vào phế nang D. chỉ khuếch tán khi dùng ATP - Câu 15. Enzyme carbonic anhydrase trong hồng cầu hỗ trợ nhanh quá trình
A. tạo glucose từ CO₂ B. chuyển đổi thuận nghịch CO₂ và nước thành hệ acid carbonic/bicarbonate C. gắn O₂ vào DNA D. tạo hemoglobin từ oxygen - Câu 16. Khi CO₂ trong máu tăng và pH giảm, trung tâm điều hòa hô hấp thường làm
A. ngừng thông khí vĩnh viễn B. giảm ngay mọi hoạt động cơ hô hấp C. chuyển toàn bộ CO₂ thành O₂ D. tăng thông khí để thải thêm CO₂ - Câu 17. Một phân tử hemoglobin có thể gắn tối đa bao nhiêu phân tử O₂ theo mô hình bốn nhóm heme?
A. 4 B. 1 C. 2 D. 8 - Câu 18. Khí O₂ và CO₂ qua màng hô hấp chủ yếu bằng
A. vận chuyển chủ động tiêu tốn ATP B. nhập bào C. vận chuyển cùng ion Na⁺ D. khuếch tán thụ động theo chênh lệch áp suất riêng phần
Phần II. Trắc nghiệm đúng/sai
Câu 1. Trao đổi khí ở phổi và mô.
- Ở phổi, O₂ thường đi từ phế nang vào máu khi P(O₂) phế nang cao hơn máu đến.
- Ở mô, O₂ thường rời máu và đi vào tế bào có nhu cầu hô hấp.
- CO₂ do tế bào tạo ra thường khuếch tán vào máu mô vì P(CO₂) ở mô cao hơn máu đến.
- Khuếch tán O₂ qua màng hô hấp luôn cần ATP trực tiếp.
Câu 2. Thông khí và tưới máu.
- Thông khí là sự di chuyển không khí vào và ra khỏi phổi.
- Tưới máu là dòng máu qua mao mạch phổi.
- Trao đổi khí hiệu quả cần không khí đến phế nang và máu đến mao mạch tương thích về phân bố.
- Thông khí và tưới máu là cùng một quá trình, chỉ khác tên gọi.
Câu 3. Vận chuyển O₂ và CO₂.
- Phần lớn O₂ trong máu gắn thuận nghịch với hemoglobin.
- CO₂ được vận chuyển một phần hòa tan, một phần gắn protein và phần lớn ở dạng bicarbonate.
- Mỗi phân tử hemoglobin có thể gắn tối đa bốn phân tử O₂ trong mô hình chuẩn.
- Hemoglobin biến CO₂ thành O₂ tại phổi.
Câu 4. Đọc số liệu áp suất riêng phần tại phổi.
- P(O₂) phế nang 100 mmHg cao hơn P(O₂) máu đến 40 mmHg.
- CO₂ khuếch tán ròng từ phế nang vào máu trong dữ liệu đã cho.
- Nếu áp suất riêng phần của một khí ở hai phía màng bằng nhau, sẽ không còn khuếch tán ròng của khí đó.
- Chênh lệch CO₂ chỉ 5 mmHg nên không thể có khuếch tán ròng qua màng phế nang.
Phần III. Trả lời ngắn
- Câu 1: Tính tỉ số P(O₂) phế nang/P(O₂) máu mao mạch phổi đến từ số liệu 100 và 40 mmHg.
- Câu 2: Độ lớn gradient O₂ là 60 mmHg và gradient CO₂ là 5 mmHg. Độ chênh giữa hai độ lớn gradient bằng bao nhiêu mmHg?
- Câu 3: Một mô hình có 0,25 mol hemoglobin và mỗi phân tử gắn tối đa 4 phân tử O₂. Tính số mol O₂ tối đa gắn được.
- Câu 4: Ở mô, P(O₂) máu mao mạch là 95 mmHg, P(O₂) dịch mô là 40 mmHg. Tính gradient O₂ hướng vào mô.
- Câu 5: Nếu 18 nhịp thở/phút, mỗi nhịp đưa vào 0,50 L khí theo dữ liệu giả định, tính thông khí phút (L/phút).
- Câu 6: Trong máu mô hình, tổng lượng CO₂ vận chuyển là 0,20 mol; nếu 85% ở dạng bicarbonate theo giả thiết của bài, tính số mol bicarbonate-equivalent.
Đáp án và lời giải
Phần I
- Câu 1. B. Các phế nang có bề mặt tiếp xúc rộng, thành mỏng và được bao quanh bởi mao mạch nên là nơi trao đổi khí phổi chủ yếu.
- Câu 2. A. O₂ khuếch tán theo gradient từ áp suất riêng phần cao ở phế nang sang áp suất thấp hơn ở máu mao mạch đến.
- Câu 3. A. Tế bào tạo CO₂ trong hô hấp; áp suất riêng phần tại mô cao hơn máu đến, nên CO₂ khuếch tán vào máu.
- Câu 4. D. Thông khí là dòng khí đi vào và ra khỏi phổi; trao đổi khí với máu là một quá trình riêng ở bề mặt phế nang.
- Câu 5. A. Tưới máu chỉ dòng máu tới và qua mao mạch quanh phế nang, khác với thông khí là dòng không khí.
- Câu 6. A. Màng mỏng giảm quãng đường khuếch tán, bề mặt lớn tăng diện tích trao đổi và tính thấm cho phép khí đi qua.
- Câu 7. C. Phần lớn O₂ gắn thuận nghịch với hemoglobin trong hồng cầu; lượng hòa tan trực tiếp trong huyết tương chỉ chiếm phần nhỏ.
- Câu 8. B. Phần lớn CO₂ được vận chuyển trong hệ đệm bicarbonate sau khi chuyển đổi trong hồng cầu và huyết tương.
- Câu 9. D. Khi hít vào, cơ hoành co và hạ thấp, làm tăng thể tích lồng ngực để không khí đi vào phổi.
- Câu 10. B. Áp suất trong phổi giảm tương đối so với khí quyển khi lồng ngực nở, tạo dòng khí đi vào phổi.
- Câu 11. C. Hô hấp ngoài là trao đổi khí giữa không khí phế nang và máu mao mạch tại phổi.
- Câu 12. B. Hô hấp trong là trao đổi khí giữa máu tuần hoàn hệ thống với các mô của cơ thể.
- Câu 13. C. O₂ đi từ vùng P(O₂)=100 mmHg sang vùng P(O₂)=40 mmHg, tức từ phế nang vào máu.
- Câu 14. C. CO₂ đi từ áp suất 45 mmHg trong máu đến sang áp suất 40 mmHg ở phế nang để được thở ra.
- Câu 15. B. Carbonic anhydrase xúc tác nhanh phản ứng CO₂+H₂O⇌H₂CO₃⇌H⁺+HCO₃⁻, hỗ trợ vận chuyển CO₂.
- Câu 16. D. Tăng CO₂ và H⁺ kích thích điều hòa hô hấp làm tăng thông khí, góp phần loại CO₂ qua phổi.
- Câu 17. A. Hemoglobin có bốn tiểu đơn vị với bốn nhóm heme; mỗi nhóm có thể gắn một phân tử O₂.
- Câu 18. D. O₂ và CO₂ khuếch tán thụ động qua màng theo gradient áp suất riêng phần, không cần ATP trực tiếp.
Phần II
- Câu 1: a) Đúng; b) Đúng; c) Đúng; d) Sai. Khuếch tán khí qua màng là thụ động và theo gradient; O₂ vào tế bào còn tùy gradient tại mô.
- Câu 2: a) Đúng; b) Đúng; c) Đúng; d) Sai. Thông khí chuyển khí trong đường thở; tưới máu đưa máu qua mao mạch, hai dòng phải gặp nhau ở vùng phế nang phù hợp.
- Câu 3: a) Đúng; b) Đúng; c) Đúng; d) Sai. Hemoglobin vận chuyển khí nhưng không biến CO₂ thành O₂; bicarbonate là dạng vận chuyển chính của CO₂.
- Câu 4: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai. O₂ có P riêng phần cao hơn ở phế nang nên đi vào máu; CO₂ có P cao hơn trong máu nên đi về phế nang. Khi hai phía cân bằng áp suất sẽ không còn khuếch tán ròng; chênh 5 mmHg vẫn tạo gradient nên vẫn có khuếch tán ròng.
Phần III
- Câu 1: 2,5. Tỉ số áp suất riêng phần là 100/40=2,5.
- Câu 2: 55 mmHg. Lấy hiệu hai độ lớn: 60−5=55 mmHg.
- Câu 3: 1,0 mol O₂. 0,25 mol hemoglobin×4 mol O₂/mol hemoglobin=1,00 mol O₂ tối đa.
- Câu 4: 55 mmHg. Gradient vào mô bằng 95−40=55 mmHg.
- Câu 5: 9,0 L/phút. 18 nhịp/phút×0,50 L/nhịp=9,0 L/phút theo dữ liệu đã cho.
- Câu 6: 0,17 mol. Lượng quy đổi theo giả thiết=0,20×0,85=0,17 mol.