Ba miền Bắc – Trung – Nam khác nhau chủ yếu ở khí hậu, địa hình và đặc điểm kinh tế – xã hội
Cách gọi Bắc – Trung – Nam là cách chia quen thuộc để mô tả ba phần lớn của lãnh thổ Việt Nam. Đây không phải là ba đơn vị hành chính. Mỗi miền có sự phân hóa nội bộ rõ rệt, vì vậy khi so sánh cần tránh khái quát tuyệt đối cho mọi địa phương.
Miền Bắc
Miền Bắc nằm ở phần phía bắc đất nước, có mùa đông chịu ảnh hưởng rõ của gió mùa Đông Bắc. Nhiệt độ và thời tiết thay đổi theo mùa; ở nhiều nơi có thể nhận thấy xuân, hạ, thu, đông, nhưng mức độ rõ rệt không giống nhau giữa đồng bằng, trung du và miền núi. Địa hình gồm vùng núi, trung du và đồng bằng sông Hồng; mạng lưới đô thị và hoạt động kinh tế tập trung mạnh ở khu vực Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh lân cận.
Miền Trung
Miền Trung kéo dài theo hướng bắc – nam, nhiều nơi có dãy núi tiến gần ra biển nên đồng bằng ven biển thường hẹp. Khí hậu phân hóa mạnh: Bắc Trung Bộ có mùa đông lạnh hơn phía nam, trong khi duyên hải Nam Trung Bộ có mùa khô rõ ở nhiều nơi. Bão, mưa lớn, lũ và hạn là những thiên tai cần chú ý. Miền Trung có nhiều di sản văn hóa, cảng biển, bãi biển và các tuyến giao thông quan trọng nối hai đầu đất nước.
Miền Nam
Miền Nam có nền nhiệt cao quanh năm và thường phân hóa thành mùa mưa – mùa khô rõ hơn miền Bắc. Khu vực gồm Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long, với các hoạt động công nghiệp, dịch vụ, nông nghiệp và thủy sản phát triển theo điều kiện từng vùng. Đồng bằng sông Cửu Long có mạng lưới sông ngòi, kênh rạch dày đặc và chịu tác động rõ của lũ, hạn, xâm nhập mặn.
Điểm chung và cách ghi nhớ
Ba miền khác nhau về điều kiện tự nhiên và lịch sử phát triển nhưng liên hệ chặt chẽ trong một lãnh thổ thống nhất. Khi học, nên so sánh theo từng tiêu chí cụ thể như nhiệt độ, mùa mưa, địa hình, sông ngòi, cây trồng hoặc ngành kinh tế; không nên dùng những nhận xét chủ quan kiểu miền nào ‘dễ chịu hơn’ hay gán một tính cách chung cho toàn bộ cư dân của một miền.